Jak dlugo trwala II wojna swiatowa? Daty i fakty

Druga wojna światowa trwała od 1 września 1939 roku do 2 września 1945 roku, co daje łącznie 6 lat i 1 dzień globalnego konfliktu zbrojnego. Był to największy i najkrwawszy konflikt w całej historii ludzkości, obejmujący swym zasięgiem niemal wszystkie kontynenty i angażujący łącznie ponad 1,7 miliarda ludzi, z czego około 110 milionów służyło pod bronią. Liczba ofiar szacowana jest na od 70 do 80 milionów, z czego większość stanowiła ludność cywilna.

Zrozumienie czasu trwania drugiej wojny światowej wymaga uwzględnienia różnych perspektyw, bo w różnych regionach świata konflikt miał inne daty początku i końca. W Europie uznaje się rok 1939 za początek, jednak w Azji otwarte działania zbrojne między Chinami a Japonią toczyły się już od 1937 roku. Niniejszy artykuł szczegółowo omawia ramy czasowe, przebieg i skutki tego przełomowego konfliktu.

Oficjalne daty trwania drugiej wojny światowej

Za oficjalną datę rozpoczęcia II wojny światowej przyjmuje się 1 września 1939 roku, kiedy o godzinie 4:34 Niemcy zaatakowały Polskę. Pierwsze strzały padły w Tczewie, a chwilę później okręt Schleswig-Holstein otworzył ogień do Westerplatte w Gdańsku. Już 3 września 1939 roku Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III Rzeszy, nadając konfliktowi charakter europejski, a wkrótce globalny.

Zakończenie II wojny światowej nastąpiło 2 września 1945 roku, gdy na pokładzie pancernika USS Missouri na wodach Zatoki Tokijskiej podpisano akt kapitulacji Japonii. Wcześniej, 8 maja 1945 roku, podpisano akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, co zakończyło działania wojenne w Europie.

Europejski teatr działań wojennych

W Europie II wojnę światową dzieli się zazwyczaj na kilka faz. Pierwsza faza, trwająca od września 1939 do maja 1940 roku, obejmowała kampanię wrześniową w Polsce, tzw. dziwną wojnę na froncie zachodnim i wojnę zimową między ZSRR a Finlandią.

Druga faza, od maja 1940 do czerwca 1941 roku, przyniosła błyskawiczne podboje III Rzeszy: upadek Francji, Belgii i Holandii, bitwa o Anglię, kampanię bałkańską i kampanię w Afryce Północnej.

Trzecia faza, od czerwca 1941 roku, zaczęła się od ataku Niemiec na ZSRR w ramach operacji Barbarossa, otwierając front wschodni, który pochłonął największą liczbę ofiar. Czwarta faza, od końca 1942 roku, przyniosła stopniowe odwracanie losów war: klęska pod Stalingradem, lądowanie aliantów w Afryce Północnej i we Włoszech. Piąta i ostatnia faza, od 1944 roku, objęła lądowanie w Normandii i marsz ku Berlynowi, zakończony zdobyciem niemieckiej stolicy w maju 1945 roku.

Azjatycko-Pacyficzny teatr działań wojennych

W perspektywie azjatyckiej początki konfliktu sięgają 1937 roku, kiedy Japonia zaatakowała Chiny, rozpoczynając wojnę chińsko-japońską. Pełnowymiarowe przystąpienie do II wojny światowej nastąpiło wraz z japońskim atakiem na Pearl Harbor 7 grudnia 1941 roku, gdy Japonia zaatakowała amerykańską bazę morską na Hawajach. Następnego dnia USA i Wielka Brytania wypowiedziały wojnę Japonii.

Front Pacyfiku charakteryzował się specyficznym charakterem walk: ogromne odległości między wyspami, bitwy morskie i lotnicze, walki w dżunglach. Przełomowe bitwy to: Midway (czerwiec 1942), Guadalcanal (1942-1943), Leyte Gulf (1944). Ostateczne zakończenie walk nastąpiło po zrzuceniu bomb atomowych na Hiroszimę (6 sierpnia 1945) i Nagasaki (9 sierpnia 1945) oraz wkroczeniu ZSRR do wojny z Japonią.

Geneza i przyczyny wybuchu konfliktu

II wojna światowa nie wybuchła nagle, ale była wynikiem długotrwałego procesu narastania napięć politycznych, gospodarczych i ideologicznych w Europie i Azji po zakończeniu I wojny światowej.

Wśród głównych przyczyn wybuchu konfliktu wymienia się:

• konsekwencje traktatu wersalskiego z 1919 roku, który nałożył dotkliwe warunki na pokonane Niemcy, tworząc grunt pod nacjonalistyczną rewanżystyczną politykę
• wielki kryzys gospodarczy lat 1929-1933, który doprowadził do pauperyzacji społeczeństw i wzrostu popularności ruchów totalitarnych
• dojście Adolfa Hitlera do władzy w Niemczech w 1933 roku i systematyczne łamanie postanowień traktatu wersalskiego
• polityka appeasementu prowadzona przez Wielką Brytanię i Francję, która pozwoliła Niemcom na aneksję Austrii i Czechosłowacji
• imperialistyczne dążenia Japonii w Azji, obejmujące ekspansję na Chiny i Azję Południowo-Wschodnią
• ideologię nazistowską z jej koncepcją rasy panów i potrzebą podboju Lebensraum na wschodzie

Skala strat i ofiar ludzkich

II wojna światowa pochłonęła niewyobrażalną liczbę ofiar. Szacunki mówią o od 70 do 80 milionów zabitych, w tym ponad połowie stanowiącej cywilów. Straty były nierówno rozłożone między poszczególnymi krajami i regionami.

Straty europejskie

Europa poniosła katastrofalne straty ludzkie. ZSRR stracił około 27 milionów ludzi, co stanowi ponad jedną trzecią wszystkich ofiar konfliktu. Polska utraciła ponad 6 milionów obywateli, czyli około 17% przedwojennej ludności. Niemcy straciły od 6 do 8 milionów zabitych. Jugosławia straciła ponad 1 milion ludzi.

Szczególnym rozdziałem jest Holokaust, systematyczne ludobójstwo dokonane przez nazistowskie Niemcy na europejskich Żydach. Zginęło od 5,7 do 6 milionów europejskich Żydów, co stanowiło około dwóch trzecich żydowskiej ludności Europy. Obok Żydów masowej zagładzie poddano Romów, osoby niepełnosprawne, homoseksualistów i więźniów politycznych.

Straty azjatyckie

Chiny straciły w czasie II wojny światowej ponad 20 milionów ludzi, wielu z nich w wyniku japońskiej ekspansji i masakr takich jak rzeź Nankinu. Filipiny, Indonezja, Malaje i inne terytoria Azji Południowo-Wschodniej również poniosły ogromne straty. Japonia utraciła około 3 miliony ludzi, w tym cywilów zabitych podczas bombardowań strategicznych i wybuchów bomb atomowych.

Zniszczenia materialne i gospodarcze

Zniszczenia materialne drugiej wojny światowej były bezprecedensowe w historii cywilizacji. Strategiczne bombardowania, kampanie lądowe i celowe niszczenie infrastruktury przez wycofujące się armie spowodowały ruinę całych miast i regionów przemysłowych.

W Związku Radzieckim działania wojenne doprowadziły do zniszczenia około 1700 miast, 70 tysięcy wiosek, 32 tysięcy zakładów przemysłowych i 65 tysięcy kilometrów linii kolejowych. Warszawa, Drezno, Stalingrad, Berlin, Minsk, Kijów, Tokio i Manila legły praktycznie w gruzach.

Straty gospodarcze dotknęły wszystkich uczestników konfliktu. Nawet państwa, które uniknęły bezpośrednich działań na swoim terytorium, jak Wielka Brytania czy USA, poniosły ogromne koszty finansowe mobilizacji i produkcji zbrojeniowej.

Skutki polityczne i geopolityczne

II wojna światowa fundamentalnie zmieniła mapę polityczną świata i układ sił globalnych. Europa, która przez poprzednie stulecia dominowała w polityce światowej, utraciła tę pozycję, ustępując miejsca dwóm supermocarstwom: Stanom Zjednoczonym i Związkowi Radzieckiemu.

Wśród kluczowych zmian geopolitycznych należy wymienić:

• podział Europy na dwa bloki: zachodni (demokratyczny, pod wpływem USA) i wschodni (komunistyczny, pod hegemonią ZSRR)
• powstanie Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1945 roku jako forum współpracy międzynarodowej
• procesy dekolonizacyjne w Azji i Afryce, przyspieszone osłabieniem europejskich mocarstw kolonialnych
• podział Niemiec na dwa odrębne państwa: RFN i NRD
• przesunięcia granic wielu państw, w tym znaczące zmiany terytorium Polski
• powstanie państwa Izrael w 1948 roku jako odpowiedź na Holokaust
• epokę zimnej wojny trwającą do 1991 roku

Polska w II wojnie światowej

Polska była pierwszą ofiarą II wojny światowej i jednym z krajów, które poniosły największe straty proporcjonalnie do przedwojennej ludności. Atak Niemiec 1 września 1939 roku, a 17 września ZSRR, doprowadził do szybkiego upadku niepodległego państwa. Polska walczyła jednak nadal, uczestnicząc we wszystkich teatrach działań wojennych, od Narwiku po Monte Cassino, od Tobruku po Falaise.

Polska straciła ponad 6 milionów obywateli, w tym 3 miliony polskich Żydów zamordowanych w ramach Holokaustu. Warszawa, celowo zburzona przez Niemców po upadku Powstania Warszawskiego w 1944 roku, zniszczona była w ponad 85 procentach. Po wojnie Polska utraciła Kresy Wschodnie na rzecz ZSRR, otrzymując w zamian terytoria wschodnie Niemiec.

Często zadawane pytania

Kiedy dokładnie zaczęła się i skończyła II wojna światowa?

II wojna światowa rozpoczęła się 1 września 1939 roku atakiem Niemiec na Polskę i zakończyła 2 września 1945 roku podpisaniem aktu kapitulacji Japonii. W Europie działania wojenne zakończyły się 8 maja 1945 roku, zwanego Dniem Zwycięstwa (V-E Day).

Ile lat trwała II wojna światowa?

II wojna światowa trwała dokładnie 6 lat i 1 dzień, licząc od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku. W powszechnym użyciu mówi się o prawie 6 latach lub o 6 latach konfliktu.

Ile osob zginelo w II wojnie swiatowej?

Szacuje sie, ze w II wojnie swiatowej zginelo od 70 do 80 milionow ludzi. Wsrod ofiar wiekszos stanowili cywile. Najtezsze straty poniosly ZSRR (ok. 27 mln), Chiny (ponad 20 mln) i Polska (ponad 6 mln).

Dlaczego w Azji II wojne swiatowa liczy sie od 1937 roku?

W Azji wielu historykow uznaje rok 1937 za poczatek II wojny swiatowej, gdy Japonia zaatakovala Chiny, rozpoczynajac pelnoskalowa wojne chinsko-japonska. W perspektywie azjatyckiej konflikt trwal wiec od 1937 do 1945 roku, czyli ponad 8 lat.

Co bylo przyczyna zakoncenia II wojny swiatowej?

W Europie kluczowa przyczyna bylo zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i zachodnie alianckie w maju 1945 roku oraz samobojstwo Hitlera 30 kwietnia 1945. W Azji kapitulacje Japonii przyspieszyly dwa czynniki: zrzucenie bomb atomowych na Hiroszime i Nagasaki oraz wejscie ZSRR do wojny z Japonia 8 sierpnia 1945.

Jakie organizacje miedzynarodowe powstaly po II wojnie swiatowej?

Najwazniejsza organizacja powstala po wojnie jest Organizacja Narodow Zjednoczonych (ONZ), zalozono w 1945 roku. Powstaly rowniez: Miedzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW), Bank Swiatowy, NATO (1949), a w Europie zapoczatkowano proces integracji europejskiej, ktory doprowadzil do powstania Unii Europejskiej.