Pekin: stolica Chin, historia i zabytki

Pekin (chinskiemi znakami: 北京, pinyin: Beijing, co oznacza "Polnocna Stolica") to stolica Chinskiej Republiki Ludowej, jedno z czterech miast wydzielonych bezposrednio podlegajacych rzadowi centralnemu i zarazem jedno z najwiekszych miast swiata. Zamieszkany przez ponad 21 milionow ludzi, Pekin jest nie tylko centrum politycznym i administracyjnym Chin, lecz takze ich kulturowa, akademicka i historyczna stolica z ponad trzema tysiacami lat nieprzerwanych dziejow. Zadne inne miasto na Ziemi nie bylo przez tak dlugi czas centrum tak wielkiego panstwa.

Pekin zajmuje powierzchnie okolo 16 400 kilometrow kwadratowych w polnocno-wschodniej czesci Niziny Chinskiej, w poblizu gory Yan Shan na polnocy i morza Bohai na wschodzie. Polozenie geograficzne, rozleglosc terytorium i waga historyczna sprawiaja, ze Pekin jest jednym z najwazniejszych miast Azji i swiata, przyciagajacym co roku dziesiaki milionow turystow.

Historia Pekinu: od ksiestwa Yan po stolicę imperium

Poczatki Pekinu siegaja conajmniej V-III wieku przed nasza era, kiedy dzisiejszy obszar miasta byl znany pod nazwa Ji i stanowil stolice ksiestwa Yan w epoce Walczacych Panstw. Bylo to znaczace centrum polityczne i kulturalne w polnocnych Chinach, otoczone murami obronnymi i prowadzace ozywiony handel z sasiednimi ludami.

W X-XII wieku n.e. miasto funkcjonowalo pod nazwa Nanjing jako polnocna stolica panstwa Kitanow (dynastia Liao). W 1153 roku cesarz dynastii Jin przeniost stolicę calego panstwa do dzisiejszego Pekinu, nadajac mu nazwe Zhongdu (Centralna Stolica). To posunięcie zaznaczalo strategiczne znaczenie regionu jako wezla komunikacyjnego laczacego polnocne stepy z rozleglymi rowninami centralnych Chin.

W 1215 roku wojska mongolskie pod wodza Czyngis-chana doszczentnie zniszczyly Zhongdu. Pol wieku pozniej wnuk Czyngis-chana, Kubilaj-chan, odbudowal miasto jako Khanbalik (Wielka Stolica), ktore europejscy podrozownicy, w tym Marco Polo, opisywali z zachwytem jako jedno z najbogatszych miast swiata. Pod panowaniem dynastii Yuan (mongolskiej) Pekin stal sie centrum handlu jedwabiem, porcelana i przyprawami na niespotykanym dotad poziomie.

Dynastia Ming (1368-1644) przeniosla poczatkowo stolice do Nankinu, lecz trzeci cesarz tej dynastii, Yongle, powrocil do Pekinu okolo 1421 roku, nadal mu obecna nazwe i zainicjowal budowe monumentalnych kompleksow, ktore do dzis definiuja wyglad miasta. To wlasnie za Yongle wzniesiono Zakazane Miasto i przebudowano swiatynie, place i kanaly tworzace dzielo urbanistyczne na niezwykla skale.

Wspólczesna historia: od upadku cesarstwa do XXI wieku

W 1912 roku upadla dynastia Qing i zakonczyla sie wielowiekowa epoka cesarstwa chinskiego. Przez kolejne dekady Pekin pozostawal scena dramatycznych wydarzen: od rewolucji politycznych przez okupacje japonska (1937-1945) po zwyciestwo Komunistycznej Partii Chin w wojnie domowej.

1 pazdziernika 1949 roku Mao Zedong ogloscil na Placu Tianenmen powstanie Chinskiej Republiki Ludowej, przywracajac Pekinowi funkcje stolicy. W nastepnych dekadach miasto bylo widownia dramatycznych kampanii politycznych, w tym Rewolucji Kulturalnej (1966-1976), podczas ktorej wiele zabytkow kultury zostalo zniszczonych lub uszkodzonych.

Od konca lat 70. XX wieku, wraz z reformami gospodarczykmi Deng Xiaopinga, Pekin przechodzil przyspieszony rozwoj urbanistyczny i gospodarczy. Organizacja Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2008 roku stala sie symbolicznym momentem powrotu Chin na miedzynarodowa arene jako mocarstwa swiatowego. W 2022 roku Pekin gosci Zimowe Igrzyska Olimpijskie, stajac sie pierwszym miastem w historii, ktore gosci zarowno letnie jak i zimowe igrzyska.

Zabytki i atrakcje Pekinu

Pekin dysponuje jednym z najbogatszych zestawow zabytkow kulturowych na swiecie. Wiele z nich zostalo wpisanych na Liste Swiatowego Dziedzictwa UNESCO.

Zakazane Miasto

Zakazane Miasto (chin. Gugong, Dawny Palac) to rozlegly kompleks palacowy z epoki dynastii Ming i Qing, zajmujacy area 72 hektarow w samym centrum Pekinu. Jego budowa rozpoczela sie w 1406 roku i trwala 14 lat, a pracowalo przy nim ponad milion robotnikow i 100 tysiecy rzemislnikow. Kompleks obejmuje 980 budynkow i 9000 pokoi, otoczonych ceglanym murem i glebokim fosem.

Przez ponad piec wiekow (do 1912 roku) bylo to wylaczne miejsce zamieszkania cesarzy chinskich i ich rodzin: zwykli ludzie nie mieli prawa wstep. Dzis jest to Muzeum Palacowe odwiedzane przez okolo 14-17 milionow turystow rocznie, czyniace je jednym z najczesciej odwiedzanych miejsc na swiecie. UNESCO wpisalo je na swoja liste w 1987 roku jako najwiekszy zachowany zespol drewnianej architektury na swiecie.

Plac Tianenmen

Plac Tianenmen (Plac Bramy Niebianskeigo Pokoju) to jeden z najwiekszych placow swiata, mogacy pomiescic milion osob. Otaczaja go historyczne budynki, w tym Muzeum Narodowe Chin i Wielka Hala Ludowa. Na polnocy place graniczy ze slynna Brama Tianenmen, na ktorej klatku umiescil swoj portret Mao Zedong. Plac jest widownia najwazniejszych uroczystosci panstwowych i codziennych ceremonii opuszczania flagi o wschodzie i zachodzie slonca.

Swiatynia Nieba

Swiatynia Nieba (chin. Tiantan) to monumentalny kompleks obiektow ceremonialnych z XV wieku, w ktorym cesarze dynastii Ming i Qing co roku skladali ofiary i modlili sie o dobre zbiory. Glowna budowla, Sala Modlitw za Dobre Zniwa (Qiniandian), jest ikona chinskiej architektury, wyrozniajaca sie okragla forma i troj kondygnacjonalna dachowka pokryta kobaltowymi dachowkami. Kompleks wpisano na Liste UNESCO w 1998 roku.

Wielki Mur Chinski w okolicach Pekinu

Kilkadziesiat kilometrow na polnoc od Pekinu znajduja sie jedne z najlepiej zachowanych i najbardziej spektakularnych odcinkow Wielkiego Muru Chinskiego. Odcinek Badaling jest najliczniej odwiedzanym, natomiast Mutianyu i Jinshanling sa chwalone za lepiej zachowany stan i mniejszy tlum turystow. Wielki Mur w calej dlugosci liczyl ponad 7600 km, z czego do dzis zachowalo sie okolo 2400 km.

Letni Palac

Letni Palac (chin. Yihe Yuan) to rozlegly kompleks ogrodow, jezior i pawilonom cesarskich na przedmiesciach Pekinu. Glowna role gra tu Jezioro Kunming zajmujace trzy czwarte calej powierzchni parku. Byl to ulubiony letni rezydencja cesarzy, szczegolnie cesarzowej wdowy Cixi. Obiekt wpisano na Liste UNESCO w 1998 roku.

Pekin jako centrum polityczne i naukowe

Pekin jest niepodwazalnym centrum politycznym Chinskiej Republiki Ludowej. Tu mieszcza sie wszystkie glowne instytucje panstwowe: Wszechnarodowe Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych (parlament), Rada Panstwowa (rzad), Centralny Komitet Komunistycznej Partii Chin oraz ministerstwa. Decyzje podejmowane w Pekinie oddzialuja bezposrednio na ponad 1,4 miliarda obywateli Chin i posrednio na caly swiat.

Miasto jest rowniez wiodacym osrodkiem akademickim: mieszcza sie tu dwa najwazniejsze uniwersytety chinskie, Peking University (Beida) i Tsinghua University, od dawna zaliczane do grupy najlepszych uczelni swiata. Ponadto w Pekinie dziala kilkaset instytutow naukowych, w tym liczne placowki Chinskiej Akademii Nauk.

Gospodarka i nowoczesnosc

Pekin jest jednym z najwazniejszych centrow gospodarczych Chin, chocia ustepuje Szanghajowi pod wzgledem calkowitego wolumenu produkcji przemyslowej. Gospodarka stolicy opiera sie przede wszystkim na uslugach, finansach, technologii informatycznej i przemysle kreatywnym. Wiele z najwiekszych chinskich i miedzynarodowych korporacji ma tu swoje centralne biura lub regionalne siedziby.

W pierwszym dziesiecioleciu XXI wieku powstaly w Pekinie liczne dzielnice biurowe i technologiczne, najbardziej znany jest dystrykt Zhongguancun, czesto nazywany "chinskim Silicon Valley". Mieszcza sie tu siedziby globalnych gigantow technologicznych jak Lenovo i Baidu, a takze setki startupow technologicznych.

Infrastruktura transportowa Pekinu nalety do najbardziej rozbudowanych w Azji: metro liczy ponad 20 linii i kilkaset stacji, obslugujacc dziennie wiecej podroznych niz niejedna europejska siec. Miedzynarodowe Lotnisko w Pekinie (PEK) bylo przez lata jednym z najruchliwszych lotnisk swiata, a nowe lotnisko Daxing (PKX), otwarte w 2019 roku, jest jednym z najwiekszych obiektow lotniczych na swiecie.

Kultura i zycie codzienne

Pekin ma bogata i zroznicowana kulture, bedaca mieszanina cesarskich tradycji, rewolucyjnego dziedzictwa i wspolczesnej kultury popularnej. Opera pekinska (jingju) jest jednym z najwazniejszych tradycyjnych gatunkow sztuki scenicznej, ceniona przez UNESCO jako niematerialne dziedzictwo kulturowe.

Kuchnia pekinska jest na calym swiecie kojarzona przede wszystkim z kaczka po pekinsku, lecz miasto oferuje rowniez bogactwo regionalnych kuchni chinskich oraz miedzynarodowe restauracje wszystkich stylów. Pekin slynie tez z kultury Hutongów: waskich tradycyjnych uliczek otoczonych jednopietrowymi kamienicami. Wiele Hutongów zostalo wyburzonych w toku modernizacji, lecz zachowane dzielnice przyciagaja turystow i artystow.

Muzea pekinski naleza do najbogatszych i najczesciej odwiedzanych w Azji. Poza Muzeum Palacowym w Zakazanym Miescie warto wymienic Muzeum Narodowe Chin przy Placu Tianenmen, posiadajace jedna z najwiekszych kolekcji historycznych na swiecie. Muzeum Olimpijskie, otwarte w 2019 roku, dokumentuje dziedzictwo igrzysk organizowanych przez Pekin.

Urbanistyka i architektura: mieszanka tradycji i nowoczesnosci

Pekin jest miastem kontrastow architektonicznych, gdzie obok zabytkowych swiatyn i pawilonikow cesarskich wyrastaja drapacze chmur ze szklana elewacja i awangardowe budynki firmowe. Ptasie Gniazdo, czyli Stadion Narodowy zbudowany na Olimpiade 2008 roku wg projektu szwajcarskiego biura Herzog and de Meuron, jest dzis jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynkow wspolczesnej architektury na swiecie.

Centrum finansowe i biznesowe skupia sie w dzielnicy CBD (Central Business District) na wschodzie miasta, gdzie mieszcza sie siedziby miedzynarodowych korporacji, hoteli luksusowych i centrów handlowych. Kontrast z historycznym centrum jest uderzajacy: kilka kilometrow dzieli ultranowoczesne wiezowce od muroow Zakazanego Miasta.

Szczegolnym wyzwaniem urbanistycznym dla Pekinu jest problem zanieczyszczenia powietrza. Smog, bedacy efektem polaczenia spalin samochodowych, przemyslu okolicznego i niekorzystnych warunkow meteorologicznych, przez lata byl jednym z powazniejszych problemow zdrowotnych i wizerunkowych miasta. W ostatnich latach wladze chinskie podjely szeroko zakrojone dzialania ograniczajace emisje: wprowadzono normy emisji pojazdow, zamknieto przestarzale zaklady przemyslowe i masowo rozbudowano infrastrukture elektryczna transportu publicznego.

Edukacja i nauka w Pekinie

Pekin jest niekwestionowanym centrum akademickim Chin. Dwa flagowe uniwersytety: Peking University (zalozony w 1898 roku) i Tsinghua University (1911) sa niezmiennie zaliczane do grupy 50 najlepszych uczelni swiata. Peking University, potocznie zwany Beida, slynie z kierunkow humanistycznych, prawa i nauk spolecznych. Tsinghua z kolei jest szczegolnie ceniony za kierunki inzynierskie i technologiczne, czesto porownywany do MIT.

Oprócz tych dwoch flagowych uczelni Pekin jest siedziba dziesiatkow innych prestiżowych universytetow, w tym Renmin University of China, Beijing Normal University i Chinese Academy of Sciences z sieć instytutów badawczych. Co roku do Pekinu przybywa kilkadziesiat tysiecy studentów zagranicznych, w tym coraz wiecej z Europy i Afryki.

Chinskia Akademia Nauk z siedziba w Pekinie koordynuje badania naukowe w strategicznych dziedzinach: fizyce kwantowej, informatyce, biotechnologii i inzynierii kosmicznej. To w Pekinie i okolicznym regionie koncentruje sie wiekszosc chinskich prac badawczo-rozwojowych o globalnym znaczeniu.

Czesto zadawane pytania

Jaka jest stolica Chin?

Stolica Chin to Pekin (Beijing). Miasto pelni te funkcje od 1949 roku, kiedy Komunistyczna Partia Chin proklamowala Chinska Republike Ludowa. Wczesniej, w okresie Republiki Chinskiej (1912-1949), stolica byla Nankin.

Ile ludzi mieszka w Pekinie?

Wedlug danych ze spisu powszechnego z 2020 roku Pekin zamieszkuje okolo 21,8 miliona osob. Jest to drugie co do wielkosci miasto w Chinach po Szanghaju. Agglomeration pekinska jest jeszcze wieksza, obejmujac okoliczne obszary miejskie.

Jakie sa najwazniejsze zabytki Pekinu?

Do najwazniejszych zabytkow nalezy przede wszystkim Zakazane Miasto (Muzeum Palacowe), Plac Tianenmen, Swiatynia Nieba, Letni Palac oraz pobliske odcinki Wielkiego Muru Chinskiego w Badaling i Mutianyu. Wszystkie te obiekty lub kompleksy sa wpisane na Liste Swiatowego Dziedzictwa UNESCO.

Czy Pekin gosci igrzyska olimpijskie?

Tak, Pekin gosci dwie olimpiady: Letnie Igrzyska Olimpijskie w 2008 roku (XXIX IO) i Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 2022 roku (XXIV ZIO). Dzeki temu Pekin jest pierwszym miastem w historii, ktore organizowalo zarowno letnie, jak i zimowe igrzyska olimpijskie.

Dlaczego miasto nazywa sie Pekin po polsku, a nie Bejdjing?

Polska nazwa "Pekin" pochodzi z historycznej transkrypcji chinskiej nazwy przez jezyk francuski i inne europejskie jezyki posredniczace (Peking), ktora z kolei opierala sie na dawnej wymowie chinskiej. Wspolczesna transkrypcja pinyin daje forme "Beijing", stosowana w angielszczyznie i dokumentach miedzynarodowych, lecz polskie nazewnictwo geograficzne zachowuje tradycyjna forme "Pekin".

Jaki jest klimat w Pekinie?

Pekin ma klimat kontynentalny monsunowy z czterema wyroznymi porami roku. Zimy sa mrozne i stosunkowo suche, lata gorace i wilgotne, z intensywnymi opadami. Wiosna i jesien sa krotkie, lecz przyjemne. Miasto zmagalo sie w ostatnich latach z problemem smogu, ktory jest efektem intensywnego ruchu drogowego i okolicznego przemyslu.