Stolica Kamerunu: Jaunde – co warto wiedzieć?

Stolica Kamerunu to Jaunde (fr. Yaoundé), miasto położone w centralnej części tego środkowoafrykańskiego kraju, na Wyżynie Adamawa, na wysokości około 730 metrów nad poziomem morza. Jaunde jest jednym z największych miast Afryki Subsaharyjskiej i pełni rolę centrum politycznego, administracyjnego, kulturalnego i naukowego Kamerunu. W odróżnieniu od wielu stolic afrykańskich, Jaunde nie jest jednak największym miastem w kraju: to handlowe i portowe Duala (Douala), z ponad 3 milionami mieszkańców, dominuje pod względem liczby ludności i aktywności gospodarczej.

Jaunde jest stolicą kraju od 1960 roku, gdy Kamerun odzyskał niepodległość. Miasto rozwinęło się z niewielkiej osady handlowej w XVII-XVIII wieku do dynamicznie rosnącej metropolii, która w 2019 roku liczyła blisko 1,9 miliona mieszkańców, a prognozy na 2025 rok przekraczają 2,5 miliona. Znaczenie Jaunde dla Kamerunu jest ogromne: to tu podejmowane są decyzje polityczne, kształcą się elity intelektualne i skupiają instytucje odpowiedzialne za przyszłość całego kraju.

Historia Jaunde: od osady do stolicy

Tereny dzisiejszego Jaunde były zamieszkane przez ludność Ewondo (zwaną też Bene) i inne grupy etniczne Bantu na długo przed przybyciem Europejczyków. Ewondo stworzyli stosunkowo rozwinięte struktury społeczne i prowadzili handel z sąsiednimi ludami. Ich język, ewondo, do dziś jest jednym z najważniejszych języków Kamerunu Centralnego.

Pierwsza europejska placówka handlowa na terenie dzisiejszego Jaunde powstała w 1888 roku, kiedy niemieccy handlarze kością słoniową, z Zubairu Pasha na czele, założyli tu stałą stację. Kamerun był wówczas niemiecką kolonią (Kamerun Schutzgebiet), ustanowioną w 1884 roku. Niemcy docenili strategiczne położenie osady na wyżynie, z daleka od nadbrzeżnych bagien nękanych chorobami. Już w 1895 roku Jaunde stało się siedzibą administracji wojskowej dla rejonu centralnego.

Podczas I wojny światowej, w 1914 roku, siły Ententy wkroczyły do Kamerunu. Wojska belgijskie i brytyjskie opanowały Jaunde w lutym 1916 roku, po wycofaniu się Niemców do Kamerunu Wschodnie, a następnie do Afryki Wschodniej. Po wojnie Kamerun podzielono między Francję i Wielką Brytanię. Jaunde weszło w skład Kamerunu Wschodniego, mandatu Ligi Narodów pod zwierzchnictwem Francji.

Od 1922 roku Jaunde pełniło funkcję stolicy Francuskiego Kamerunu Wschodniego. Francuzi rozbudowali infrastrukturę, wznosząc gmachy administracyjne, szkoły i szpitale. W 1955 roku otwarto Uniwersytet w Jaunde (pierwotnie jako federalny). Po proklamowaniu niepodległości Kamerunu 1 stycznia 1960 roku, Jaunde zostało stolicą Republiki Kamerunu. W 1972 roku, po połączeniu Kamerunu Wschodniego (francuskiego) i Zachodniego (brytyjskiego) w unię, Jaunde potwierdziło swój status jako stolica zjednoczonego Kamerunu.

Położenie geograficzne i klimat

Jaunde leży w południowo-środkowej części Kamerunu, na Wyżynie Adamawa, w obrębie Regionu Centralnego. Miasto rozciąga się na kilku wzgórzach o wysokości od 700 do 800 m n.p.m., poprzecinanych dolinami rzeczek, głównie rzeki Mfoundi i jej dopływów. Rzeka Mfoundi dała nazwę departamentowi, którego stolicą jest Jaunde.

Klimat Jaunde jest tropikalny wilgotny, wyróżniający się czterema porami roku:

• Wielka pora sucha (grudzień - luty): słonecznie, temperatury 22-28°C
• Mała pora deszczowa (marzec - czerwiec): regularne, intensywne opady
• Mała pora sucha (lipiec - sierpień): krótka, stosunkowo sucha przerwa
• Wielka pora deszczowa (wrzesień - listopad): obfite opady, niekiedy powodzie na nizinach

Średnie roczne opady w Jaunde wynoszą 1500-1800 mm. Temperatury są umiarkowane jak na środkową Afrykę ze względu na wysokość nad poziomem morza: średnia roczna temperatura to ok. 24°C, bez ekstremalnych upałów charakterystycznych dla wybrzeży Zatoki Gwinejskiej.

Jaunde jako centrum administracyjne i polityczne

Jaunde jest siedzibą wszystkich najważniejszych organów władzy Republiki Kamerunu. Mieszczą się tu:

• Pałac Jedności (Palais de l'Unité), oficjalna rezydencja prezydenta Kamerunu
• Siedziba rządu i Rady Ministrów
• Zgromadzenie Narodowe (Assemblée Nationale) i Senat Kamerunu
• Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny
• Centrale wszystkich ministerstw i agencji rządowych

Kamerun jest od 1982 roku rządzony przez prezydenta Paula Biyę, co czyni go jednym z najdłużej urzędujących przywódców na świecie. System polityczny Kamerunu oparty jest na silnej władzy wykonawczej prezydenta. Jaunde jako stolica jest centrum tej władzy.

Kraj jest dwujęzyczny: oficjalnymi językami są język francuski i język angielski, choć Jaunde i Region Centralny są zdecydowanie frankofońskie. W Jaunde toczy się też spór o tzw. kryzys anglofońsku, dotyczący statusu anglojęzycznych regionów Kamerunu Północno-Zachodniego i Południowo-Zachodniego, które dążą do większej autonomii.

Gospodarka Jaunde

Jaunde jest drugim centrum gospodarczym Kamerunu po Duali. O ile Duala dominuje w handlu, przemyśle i portowych usługach logistycznych, Jaunde specjalizuje się w usługach administracyjnych, edukacji, dyplomacji i handlu wewnętrznym.

Główne sektory gospodarcze Jaunde to:

• Przemysł spożywczy: wytwórnie przetworów kakaowych i kawowych, browar (jedna z największych fabryk piwa w Afryce Centralnej), przetwórnie tytoniu i produktów rolnych
• Przemysł drzewny: tartak i przetwórstwo drewna z lasów równikowych Regionu Centralnego
• Sektor metalowy i mechaniczny: warsztaty, fabryki elementów metalowych
• Handel i usługi: liczne targi, centra handlowe, sektor bankowy i finansowy
• Turystyka dyplomatyczna i kongresowa: liczne konferencje afrykańskie i międzynarodowe

Komunikacja z resztą kraju i zagranicą zapewniają: Międzynarodowy Port Lotniczy Jaunde-Nsimalen, linia kolejowa łącząca Jaunde z Dualą i Ngaoundéré na północy, oraz rozbudowana sieć dróg. Droga ekspresowa Jaunde-Duala (214 km) jest jedną z najważniejszych arterii transportowych Kamerunu.

Edukacja i nauka w Jaunde

Jaunde jest najważniejszym centrum edukacji wyższej w Kamerunie. Najważniejszą instytucją akademicką jest Uniwersytet w Jaunde I (Université de Yaoundé I), założony w 1962 roku i będący najstarszą uczelnią w Kamerunie. Prawa, nauki humanistyczne, nauki ścisłe i medycyna to główne wydziały tej uczelni.

Obok tego działa Uniwersytet w Jaunde II (Soa), specjalizujący się w naukach społecznych i ekonomicznych, oraz kilkanaście wyższych szkół zawodowych i technicznych. W Jaunde ma siedzibę Wyższa Szkoła Nauk i Technik Informacyjnych (ESSTIC), kształcąca dziennikarzy i specjalistów od komunikacji dla całej Afryki Centralnej.

Instytucje badawcze skupione w Jaunde obejmują m.in. Instytut Badań Agronomicznych (IRAD), Instytut Badań nad Rozwojem (IRD) oraz szereg placówek WHO, FAO i innych agend ONZ operujących w regionie.

Kultura i zabytki Jaunde

Jaunde jest centrum kulturalnym Kamerunu, choć pod względem turystycznym ustępuje innym regionom kraju (parki narodowe, wybrzeże). Najważniejsze instytucje kulturalne i obiekty w mieście to:

• Muzeum Narodowe Kamerunu (Musée National du Cameroun), mieszczące się w dawnym pałacu prezydenckim; prezentuje kolekcję artefaktów ze wszystkich regionów Kamerunu: rzeźby, maski, stroje tradycyjne, ceramikę i narzędzia
• Muzeum Sztuki Kamerunu (Musée d'art Camerounais), prowadzone przez wspólnotę benedyktynów; jeden z najważniejszych zbiorów tradycyjnej sztuki środkowoafrykańskiej: płaskorzeźby, posągi z brązu, maski tradycyjne
• Targ Mokolo, największy targ w Jaunde, gdzie można znaleźć lokalne produkty, tkaniny, rzeźby i rękodzieło
• Katedra Notre-Dame des Victoires, jeden z ważniejszych kościołów katolickich w Jaunde
• Centrum Kulturalne Français, organizujące wystawy, filmy i koncerty

Kamerun jest znany jako kraj o wyjątkowo zróżnicowanej kulturze: w granicach państwa żyje ponad 250 grup etnicznych, mówiących kilkuset językami. To zróżnicowanie odczuwalne jest wyraźnie w Jaunde, gdzie obok siebie mieszkają Ewondo, Beti, Bulu, Bassa, Bamileke, Hausa i wiele innych grup.

Społeczeństwo i grupy etniczne w Jaunde

Kamerun jest krajem wyjątkowej różnorodności etnicznej: w jego granicach żyje ponad 250 grup etnicznych, posługujących się blisko 280 językami. Jaunde jako stolica jest miejscem, gdzie ta mozaika jest szczególnie widoczna. Dominującą grupą w mieście i Regionie Centralnym są Ewondo (Bene), należący do ludów Bantu z podgrupy Beti. Ich język ewondo, zwany też beti, jest szeroko stosowany jako lokalny lingua franca obok języka francuskiego.

Obok Ewondo w Jaunde licznie zamieszkują:

• Bamileke z zachodniego płaskowyżu Kamerunu, znani z przedsiębiorczości i aktywności handlowej; stanowią znaczną część miejskiej klasy średniej i środowisk biznesowych
• Bassa z regionu nadbrzeżnego, tradycyjnie powiązani z wykształceniem i służbą publiczną
• Hausa i inne grupy z północnego Kamerunu, zajmujące się handlem i rzemiosłem
• Liczna społeczność ekspatów: Francuzi, Chińczycy, Libańczycy i obywatele krajów sąsiednich

Kamerun jest podzielony religijnie między chrześcijaństwo (głównie na południu i centrum, ok. 70% populacji), islam (głównie na północy, ok. 20%) i religie tradycyjne. Jaunde, jako miasto południa, jest zdecydowanie chrześcijańskie, choć społeczność muzułmańska jest tu też obecna. Koegzystencja religii i grup etnicznych przebiega generalnie pokojowo, choć napięcia spowodowane kryzysem anglofońskim wywierają wpływ na stabilność całego państwa.

Turystyka w Jaunde i okolicach

Jaunde nie jest klasyczną destynacją turystyczną, lecz dla podróżnych przemierzających Kamerun stanowi ważny punkt tranzytowy i bazę wypadową. W samym mieście wartymi odwiedzenia są Muzeum Narodowe, Muzeum Sztuki Kamerunu, Targ Mokolo i Ogród Botaniczny (Jardin Botanique de Mbalmayo, 45 km od Jaunde).

W okolicach stolicy znajdują się atrakcje przyrodnicze:

• Las Mbalmayo (Forêt de Mbalmayo, ok. 45 km), jeden z najłatwiej dostępnych fragmentów kameruńskiego lasu deszczowego, z bogatą awifauną i rzadkimi gatunkami ssaków
• Jezioro Barombi Koto i inne jeziora kraterowe w pobliżu Bafoussam
• Droga do Parku Narodowego Campo Ma'an na południu, zbliżającego się do granicy z Gwineą Równikową

Dla turystów odwiedzających Kamerun Jaunde jest też bramą do południowych lasów deszczowych i dalszych wypraw w stronę Parku Narodowego Dzanga-Sangha w graniczącej Republice Środkowoafrykańskiej. Podstawowa infrastruktura hotelowa i restauracyjna w Jaunde jest dobrze rozwinięta, z ofertą od małych pensjonatów do hoteli międzynarodowych sieci.

Kuchnia Jaunde odzwierciedla bogactwo kameruńskich tradycji kulinarnych. Lokalne restauracje i uliczne stoiska serwują tradycyjne potrawy, takie jak ndole (gulasz z liści gorzkiego szpinaku z krewetkami lub wołowiną), egusi (potrawa z nasion dyni), porcje fufu (kleik z manioku lub kukurydzy) z różnymi sosami warzywnymi i mięsnymi. Kameruńskie piwo, produkowane lokalnie przez browary w Jaunde i Duali, jest popularnym napojem zarówno wśród mieszkańców, jak i turystów. Rynek kulinarny Jaunde jest żywym odzwierciedleniem kulturowej różnorodności stolicy, w której tradycje ponad 250 grup etnicznych splatają się z wpływami francuskiej i lekkiej kuchni libańskiej, obecnej dzięki licznej diasporze libańskiej w Kamerunie.

Często zadawane pytania

Jakie jest stolica Kamerunu?

Stolicą Kamerunu jest Jaunde (Yaoundé), miasto liczące ok. 1,9-2,5 miliona mieszkańców (w zależności od roku i przyjętych granic aglomeracji). Miasto pełni funkcję stolicy politycznej i administracyjnej od uzyskania niepodległości przez Kamerun w 1960 roku. Warto zaznaczyć, że mimo pełnienia funkcji stolicy, Jaunde nie jest największym miastem Kamerunu: to Duala jest gospodarczo i demograficznie silniejsza.

Dlaczego stolicą Kamerunu jest Jaunde, a nie Duala?

Decyzja o uczynieniu Jaunde stolicą wynika z kilku czynników historycznych i praktycznych. Po pierwsze, Jaunde pełniło funkcję stolicy administracyjnej jeszcze za czasów kolonii niemieckiej i francuskiego mandatu. Po drugie, położenie w głębi kraju na wyżynie, z dala od wybrzeża, uznawano za korzystniejsze ze względów militarnych i zdrowotnych (mniejsze ryzyko chorób tropikalnych niż w porcie Duala). Po trzecie, decentralizacja władzy od centrum handlowego jest strategicznym wyborem wielu państw afrykańskich (podobnie jak w Nigerii: Lagos vs. Abudża).

Jakie języki są używane w Jaunde?

W Jaunde dominuje język francuski jako oficjalny język administracji i szkolnictwa. Obok niego szerokie zastosowanie ma język ewondo, należący do grupy Bantu i tradycyjnie używany przez dominującą etnicznie w tym regionie ludność Ewondo-Beti. Angielski jest oficjalnym językiem całego Kamerunu, lecz w Jaunde, będącym miastem frankofońskim, używany jest znacznie rzadziej niż na zachodzie kraju. W mieście słyszy się też fulfulde, bassa, bamileke i inne języki kameruńskie.

Jak dostać się do Jaunde?

Do Jaunde można dotrzeć drogą lotniczą przez Międzynarodowy Port Lotniczy Jaunde-Nsimalen (IATA: NSI), obsługujący połączenia z Paryżem, Frankfurtem, Addis Abebą, Dualą i innymi miastami afrykańskimi. Z Duali (214 km) można dojechać autobusem (ok. 3 godziny) lub pociągiem. Bezpośrednich połączeń lotniczych z Polską nie ma, podróż wymaga co najmniej jednego przesiadania.

Czym Kamerun słynie na świecie?

Kamerun jest znany przede wszystkim ze swojej wyjątkowej bioróżnorodności: kraj nazywany jest "Afryką w miniaturze" ze względu na różnorodność krajobrazów, od tropikalnych lasów deszczowych na południu po suche sawanny na północy. Kraj słynie też z futbolu: drużyna narodowa "Lwy Nieugaszone" wielokrotnie osiągała sukcesy na mistrzostwach świata. Kamerun jest też ważnym producentem i eksporterem kakao, kawy, bananów i drewna.

Jaka jest różnica między Jaunde a Dualą?

Jaunde to stolica polityczna i administracyjna Kamerunu, siedziba rządu, parlamentu i prezydenta. Jest też centrum edukacyjnym z najważniejszymi uczelniami. Duala natomiast to największe miasto i gospodarcza stolica kraju: tu mieści się największy port w Afryce Centralnej, główne centrale przedsiębiorstw, giełda towarowa i większość zakładów przemysłowych. Oba miasta dzieli 214 km i regularne połączenia kolejowe.