Pjongjang - stolica Korei Północnej i jej historia

Pjongjang (po koreańsku: 평양, P'yŏngyang) to stolica i największe miasto Korei Północnej, położone w zachodniej części kraju nad rzeką Tedong-gang, około 50 kilometrów od jej ujścia do Zatoki Zachodniokoreańskiej. Miasto zamieszkuje około 3 miliony ludzi i pełni rolę centrum politycznego, gospodarczego, naukowego i kulturalnego całego państwa. Ze względu na hermetyczność reżimu Korea Północna, a tym samym jej stolica, pozostaje jednym z najmniej znanych miejsc na świecie.

Pjongjang wyróżnia się na tle innych stolic azjatyckich przede wszystkim wyjątkowym charakterem urbanistycznym: szerokie bulwary, monumentalne gmachy, ogromne place i wszechobecne symbole ideologii Dżucze tworzą przestrzeń, która odzwierciedla ambicje dynastii Kimów. Miasto jest starannie zaplanowane, a dostęp do niego mają wyłącznie wybrani obywatele uznani za lojalistów reżimu.

Historia Pjongjangu od starożytności do XX wieku

Pjongjang należy do najstarszych miast Półwyspu Koreańskiego. Według tradycji koreańskiej w okolicach dzisiejszej stolicy miał być pochowany legendarny założyciel narodu koreańskiego, Dangun, który miał żyć w III tysiącleciu p.n.e. Pierwsza potwierdzona historycznie wzmianka o mieście pochodzi z czasów starożytnego królestwa Gojoseon.

W latach 427–668 n.e. Pjongjang był stolicą potężnego królestwa Goguryeo, jednego z Trzech Królestw Korei. Miasto rozwijało się jako centrum handlowe i kulturalne, a jego architektura z tamtego okresu pozostawiła ślady w postaci grobowców i umocnień. W XII i XIII wieku miasto funkcjonowało jako ważny ośrodek administracyjny w ramach dynastii Goryeo.

W 1592 roku Pjongjang został zajęty przez wojska japońskie podczas inwazji Toyotomiego Hideyoshiego, jednak wkrótce wyzwolony przy wsparciu wojsk dynastii Ming z Chin. W XIX wieku miasto stało się miejscem ważnych wydarzeń podczas wojen z Japonią i Chinami, a w 1894 roku doszło tu do jednej z kluczowych bitew pierwszej wojny chińsko-japońskiej.

Pjongjang po 1945 roku i podział Korei

Po zakończeniu II wojny światowej i wyzwoleniu Korei spod japońskiej okupacji kraj został podzielony wzdłuż 38. równoleżnika na dwie strefy: radziecką na północy i amerykańską na południu. W 1948 roku proklamowano Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną z Kim Ir Senem na czele, a Pjongjang ogłoszono jej stolicą.

Podczas wojny koreańskiej (1950–1953) miasto zostało doszczętnie zbombardowane przez lotnictwo Stanów Zjednoczonych. Skala zniszczeń była ogromna, a praktycznie żadna historyczna zabudowa nie przetrwała do końca konfliktu. Po zakończeniu działań wojennych Pjongjang odbudowano niemal od podstaw, nadając mu obecny socjalistyczny charakter urbanistyczny.

Urbanistyka i architektura stolicy

Współczesny Pjongjang jest miastem zaprojektowanym z myślą o propagandowym efekcie wizualnym. Szerokie aleje, takie jak słynna Aleja Triumfalna, są wystarczająco szerokie, by pomieścić ogromne parady wojskowe. Centralnym punktem miasta jest Plac Kim Ir Sena, gdzie odbywają się największe uroczystości państwowe.

Do najważniejszych budowli i pomników Pjongjangu należą:

• Łuk Triumfalny (1982) wzniesiony z okazji 70. urodzin Kim Ir Sena, wyższy od paryskiego pierwowzoru
• Wieża Idei Dżucze (1982) o wysokości 170 metrów, symbolizująca oficjalną ideologię państwa
• Pomnik Czhollima, przedstawiający mitycznego skrzydlatego konia jako symbol postępu
• Pałac Słońca Kumsusan, mauzoleum Kim Ir Sena i Kim Dzong Ila
• Stadion Rungrado Im Maja, jeden z największych stadionów świata, mogący pomieścić do 114 000 widzów

Z historycznych obiektów zachowały się fragmenty murów obronnych z bramami: Chilsongmun (X wiek), Pothongmun (XV wiek), Tedongmun (XVII wiek) oraz Hjonmumun i Pubjokru z początku XVIII wieku. U podnóża wzgórza Tesongsan znajdują się liczne grobowce władców i arystokracji z okresu Goguryeo.

Gospodarka i przemysł

Pjongjang jest głównym centrum przemysłowym Korei Północnej. W mieście rozwinął się przemysł maszynowy, zbrojeniowy, chemiczny, petrochemiczny oraz produkcja środków transportu. Miasto posiada największe w kraju zakłady włókiennicze i bawełniane, a także rozwinięty przemysł materiałów budowlanych, porcelanowy i spożywczy.

Gospodarka stolicy, podobnie jak całego kraju, zmaga się z poważnymi problemami wynikającymi z międzynarodowych sankcji nałożonych przez społeczność międzynarodową w odpowiedzi na program nuklearny. Izolacja gospodarcza zmusza kraj do rozwijania strategii samowystarczalności (Dżucze) i opierania się na wewnętrznych zasobach. Mimo oficjalnej retoryki warunki życia większości mieszkańców są trudne, choć znacznie lepsze niż w innych regionach kraju.

Życie społeczne i kontrola dostępu

Pjongjang jest miastem o wyjątkowo selektywnym dostępie. Prawo zamieszkania w stolicy mają wyłącznie osoby uznane za lojalne wobec reżimu, a przeprowadzka do Pjongjangu stanowi przywilej przyznawany przez władze. Szacuje się, że niemal wszyscy mieszkańcy stolicy są członkami lub kandydatami Partii Pracy Korei bądź ich zależnymi.

System przydziału żywności (PDS) funkcjonuje w stolicy, choć z przerwami i niedoborami. W ostatnich latach pojawiły się pewne oznaki liberalizacji w handlu detalicznym, a bazary (Jangmadang) zyskały na znaczeniu jako alternatywne źródło zaopatrzenia. Pomimo surowości systemu Pjongjang posiada metro, parki rozrywki, aquapark Munsu oraz szereg obiektów sportowych dostępnych dla wybranej warstwy społeczeństwa.

Transport i komunikacja

Pjongjang posiada rozbudowaną jak na koreańskie warunki infrastrukturę transportową. Sieć metra składa się z dwóch linii i 17 stacji, słynących z głębokości (ponad 100 metrów pod ziemią) i bogatych dekoracji mozaikowych gloryfikujących ideologię socjalistyczną. Dworzec kolejowy Pjongjang jest węzłem krajowym i obsługuje regularne połączenia do Chin.

Międzynarodowy Port Lotniczy Pjongjang im. Sunan był rozbudowywany w 2015 roku, jednak liczba połączeń lotniczych pozostaje bardzo ograniczona, obejmując głównie trasy do Pekinu i kilku innych miast w regionie. Sieć tramwajowa i autobusowa zapewnia komunikację w obrębie miasta.

Kultura i edukacja

Pjongjang jest centrum kulturalnym i naukowym Korei Północnej. Siedzibę ma tu Uniwersytet Kim Ir Sena, będący najbardziej prestiżową uczelnią w kraju, a także dziesiątki instytutów naukowych i badawczych. Teatr Mansudae wystawia spektakle operowe i baletowe, a Wielka Sala Ludowa służy jako centrum studiów politycznych i wykładów ideologicznych.

Szczególne miejsce w kulturze Pjongjangu zajmują masowe widowiska Arirang (rebrandowane jako Festiwal Masa), podczas których tysiące wykonawców tworzy ludzkie mozaiki i choreograficzne sceny propagandowe. Te spektakle, organizowane na stadionie Rungrado, przyciągają uwagę zagranicznych obserwatorów jako fenomen propagandowej perfekcji.

Często zadawane pytania

Jak po polsku brzmi nazwa stolicy Korei Północnej?

Oficjalna polska nazwa stolicy Korei Północnej to Pjongjang, co odpowiada koreańskiemu zapisowi 평양 (P'yŏngyang). Dawniej stosowana była również forma Phenian, jednak współczesne polskie media i encyklopedie posługują się zapisem Pjongjang jako bliższym oryginalnej wymowie koreańskiej.

Ile osób mieszka w Pjongjangu?

Szacuje się, że Pjongjang zamieszkuje około 3 milionów ludzi, choć dokładne dane są trudne do zweryfikowania ze względu na zamknięty charakter kraju. Miasto jest zdecydowanie największą aglomeracją Korei Północnej, stanowiąc ponad 10% całej populacji państwa.

Dlaczego nie każdy może mieszkać w Pjongjangu?

Prawo zamieszkania w Pjongjangu jest ściśle regulowane przez władze koreańskie i stanowi przywilej przyznawany osobom uznanym za szczególnie lojalne wobec reżimu. System ten służy zarówno kontroli społecznej, jak i utrzymaniu względnie lepszych warunków życia w stolicy w porównaniu z resztą kraju, co stanowi nagrodę dla wiernych kadr partyjnych.

Jakie są najważniejsze zabytki Pjongjangu?

Do najważniejszych obiektów stolicy należą: Łuk Triumfalny (wyższy od paryskiego), Wieża Idei Dżucze, Pałac Słońca Kumsusan (mauzoleum Kimów), Stadion Rungrado oraz historyczne bramy murów miejskich (m.in. Chilsongmun, Pothongmun, Tedongmun). Wyjątkowym obiektem jest też metro, znane z bogato zdobionych, głęboko położonych stacji.

Czy Pjongjang można odwiedzić jako turysta?

Pjongjang jest formalnie dostępny dla zagranicznych turystów, jednak wizyty są możliwe wyłącznie w ramach zorganizowanych wycieczek przez zatwierdzone biura podróży, głównie z Chin. Turyści poruszają się pod stałym nadzorem przewodników rządowych i mogą odwiedzać wyłącznie zaaprobowane wcześniej miejsca. Po roku 2020 granice Korei Północnej były zamknięte dla cudzoziemców.

Jaka jest historia rzeki Tedong-gang w Pjongjangu?

Rzeka Tedong-gang (Taedong-gang) przepływająca przez Pjongjang odgrywa kluczową rolę w historii i życiu miasta. To nad jej brzegami rozwinęła się pierwotna osada, a rzeka stanowiła przez wieki naturalną linię obrony i arterię handlową. Współcześnie w centrum miasta nad rzeką położona jest wyspa Rungrado, na której stoi największy stadion kraju.