K2 - w jakich górach leży druga najwyższa góra świata?

K2, znany również jako Czogori lub Góra Dzikich Gęsi, to drugi najwyższy szczyt Ziemi, wznoszący się na wysokość 8611 metrów nad poziomem morza. Leży w paśmie Karakorum, na granicy między Pakistanem a kontrolowanymi przez Chiny obszarami Kaszgaru. Jest powszechnie uznawany za najtrudniejszy ośmiotysięcznik świata, co sprawia, że przyciąga najlepszych wspinaczy z całego globu. K2 to szczyt wyjątkowy nie tylko ze względu na swoją wysokość, ale przede wszystkim na skrajnie trudne warunki i ogromną śmiertelność wśród zdobywców.

Historia eksploracji i zdobywania K2 to jeden z najbardziej fascynujących rozdziałów w dziejach alpinizmu. Od pierwszych pomiarów geodezyjnych w XIX wieku, przez heroiczne wyprawy polskie, aż po historyczne zimowe wejście w 2021 roku, góra ta nieustannie rzuca wyzwania ludziom marzącym o jej zdobyciu. W niniejszym artykule przyjrzymy się szczegółowo, gdzie leży K2, jak wyglądają góry Karakorum i co sprawia, że ten szczyt jest tak wyjątkowym miejscem na mapie świata.

Góry Karakorum: gdzie leży K2?

K2 wznosi się w sercu łańcucha górskiego Karakorum, który rozciąga się wzdłuż granic Pakistanu, Chin i Indii. Jest to jedno z najbardziej rozległych i dzikich pasm górskich na Ziemi, obejmujące obszar ponad 500 kilometrów długości. Karakorum graniczy na zachodzie z Hindukuszem, na wschodzie z Transhimalajami, a na południu z Himalajami. Całe pasmo należy do tzw. Dachu Świata, jednej z najbardziej wypiętrzonych stref lądowych naszej planety.

Konkretnie K2 leży w podgrupie Baltoro Mustagh, stanowiącej centralną część Karakorum. Szczyt wznosi się nad lodowcem Baltoro, jednym z największych lodowców pozabiegunowych na Ziemi, liczącym ponad 63 kilometry długości. Administracyjnie góra należy do regionu Gilgit-Baltistan w Pakistanie, choć przez wiele lat istniały spory terytorialne dotyczące statusu obszaru, na którym się wznosi. Dostęp do bazy pod K2 prowadzi przez miasto Skardu, a następnie wielodniowy trekking wzdłuż lodowca Baltoro. Droga ta sama w sobie stanowi niezapomniane przeżycie, prowadząc przez krajobraz nazywany przez wielu alpinistów jednym z najpiękniejszych na świecie.

Budowa geologiczna i charakterystyka szczytu

K2 zbudowany jest głównie z gnejsów i granitów, skał głębinowych powstałych w wyniku procesów metamorficznych i magmowych zachodzących podczas kolizji płyt tektonicznych. Pasmo Karakorum powstało ok. 65 milionów lat temu, gdy subkontynent indyjski zderzył się z płytą eurazjatycką. Procesy wypiętrzania trwają do dziś, choć K2 i sąsiednie szczyty rosną zaledwie kilka milimetrów rocznie.

Pod względem kształtu K2 jest piramidą niemal symetryczną, z charakterystyczną ostrą granią schodzącą w kilku kierunkach. Różni się tym wyraźnie od Mount Everestu, który widziany z odległości nie sprawia aż tak monumentalnego wrażenia. K2 widziany z daleka uderza doskonałą proporcją i stroistością zboczy. Północna ściana jest prawie pionowa, zaś wschodnia i zachodnia tworzą strome żebra lodowe. Szczyt otoczony jest kilkoma innymi ośmiotysięcznikami Karakorum, w tym Broad Peak (8051 m) i Gasherbrum I (8080 m).

Nazwa i historia odkrycia

Nazwa K2 pochodzi od systemu oznaczeń stosowanego przez geodetę T.G. Montgomerie podczas pierwszego systematycznego pomiaru Karakorum w 1856 roku. Litera K oznaczała Karakorum, cyfra 2 wskazywała, że był to drugi szczyt pomierzony w trakcie wyprawy. Choć później zaproponowano wiele alternatywnych nazw, oznaczenie K2 przyjęło się w języku alpinistycznym na całym świecie. Miejscowi pasterze i karawaniarze używali natomiast nazwy Czogori, co w języku balti oznacza mniej więcej "Wielka Góra".

Pierwszy poważny pomiar szczytu wykonał Montgomerie właśnie w 1856 roku, na podstawie obserwacji trygonometrycznych z odległości ponad 200 kilometrów. Wyprawa badawcza Conwaya w 1892 roku dotarła do lodowca Baltoro i umożliwiła pierwszą dokładniejszą kartografię okolicy. Próby zdobycia szczytu rozpoczęły się na początku XX wieku: w 1902 roku wyprawa Eckenstein i Crowleya dotarła do wysokości ok. 6600 m.

Historia zdobywania K2

Pierwsze wejście na szczyt K2 nastąpiło 31 lipca 1954 roku. Dokonali go Achille Compagnoni i Lino Lacedelli podczas włoskiej wyprawy pod kierownictwem Ardito Desio. Wspinaczy weszli przez tak zwane Żebro Abruzziego, czyli południowo-wschodnie żebro szczytu, które do dziś pozostaje najpopularniejszą trasą na K2. Samo Żebro Abruzziego zostało po raz pierwszy zbadane w 1909 roku przez wyprawę księcia Abruzzji.

Po zdobyciu szczytu przez Włochów przez dziesięciolecia K2 był przedmiotem kolejnych ekspedycji. Kluczowe momenty w historii zdobywania góry obejmują:

• 1977 rok - pierwsza japońska wyprawa na szczyt przez nową drogę.
• 1978 rok - pierwsze wejście bez użycia tlenu przez Reinholdta Messnera i Petera Haberlera (choć potem Messner zaprzeczył temu wejściu w tej formie).
• 1986 rok - niesławny "czarny sierpień", kiedy podczas sezonu zginęło 13 wspinaczy. Tego samego roku Wanda Rutkiewicz jako pierwsza Polka i pierwsza kobieta stanęła na wierzchołku K2.
• 1988 rok - rekordowy sezon, podczas którego na szczyt weszło ponad 70 osób.
• 2021 rok - historyczne pierwsze zimowe wejście dokonane przez nepalski team złożony z 10 wspinaczy, 16 stycznia.

Polacy odegrali ogromną rolę w historii zdobywania K2. Wanda Rutkiewicz, Jerzy Kukuczka, Leszek Cichy, Wojciech Wrona i wielu innych wspinaczy z Polski zapisało swoje nazwiska na stronach historii tej góry. Andrzej Zawada przewodził pierwszej polskiej próbie zimowego wejścia w sezonie 1987/1988, docierając z ekipą do wysokości 7300 metrów, co przez ponad 30 lat pozostało rekordem zimowych prób.

Warunki i trudności wspinaczkowe

K2 uchodzi za najtrudniejszy ze wszystkich czternastu ośmiotysięczników. Śmiertelność wśród wspinaczy wynosi ok. 23-25 procent, co oznacza, że statystycznie co czwarty, który próbuje zdobyć szczyt, ginie podczas wyprawy. Dla porównania: na Mount Evereście wskaźnik ten wynosi ok. 4 procent. Góra jest szczególnie niebezpieczna ze względu na kilka czynników:

• Niestabilna pogoda - K2 leży na skrzyżowaniu wielkich układów atmosferycznych, co powoduje gwałtowne i trudne do przewidzenia zmiany warunków.
• Lawiny i odrywy seraków - szczególnie w okolicach "Szyjki butelki" (Bottleneck), wąskiego przewężenia na wysokości ok. 8400 m, tuż pod którym wisi szereg wielkich seraków.
• Techniczne trudności - trasy na K2 wymagają zaawansowanej techniki lodowej i skalnej, znacznie ponad poziom Everestu.
• Długi czas ekspozycji - ze względu na trudności drogi, wspinacze spędzają znacznie więcej czasu na dużych wysokościach niż np. na Evereście.

Przez lata zginęło na K2 ponad 80 wspinaczy. Szczyt zdobyło (dane do 2024 roku) ok. 500 osób, podczas gdy Everest zdobyło ponad 10 000. Różnica ta dobrze ilustruje, jak wyjątkowym wyzwaniem jest K2.

Lodowiec Baltoro: brama do K2

Lodowiec Baltoro jest jednym z największych lodowców pozabiegunowych na świecie. Jego długość przekracza 62 kilometry, a powierzchnia oceniana jest na ponad 500 km2. Grubość lodu w centralnych partiach sięga 400 metrów. Baltoro nie jest jednorodną masą lodową, lecz złożonym systemem kilkunastu mniejszych lodowców dopływowych, które łączą się w jedną potężną rzekę lodu o szerokości 2-3 km.

Trekking wzdłuż Baltoro do obozu bazowego pod K2 to jedna z najbardziej spektakularnych wypraw pieszych na świecie, trwająca zazwyczaj 8-10 dni w jedną stronę. Szlak prowadzi przez serię lodowych moren i obozowisk: Jhola (3200 m), Paiju (3700 m), Urdukas (4100 m) i wreszcie Concordia (4900 m), wielki cyrk lodowy, gdzie Baltoro łączy się z lodowcem Godwin-Austen. Z Concordii roztacza się panorama kilku ośmiotysięczników jednocześnie. Stamtąd do obozu bazowego pod K2 pozostaje jeszcze kilka godzin marszu po nieprzyjaznym lodzie.

Obóz bazowy K2 leży na wysokości ok. 5050 metrów. Powyżej niego rozmieszczone są kolejne obozy na klasycznej drodze przez Żebro Abruzziego:

• Obóz I - ok. 6065 m, na rozległej śnieżnej platformie ponad dolnym żebrem.
• Obóz II - ok. 6700 m, nad tzw. "Czarną piramidą", najtrudniejszą skalną partią żebra.
• Obóz III - ok. 7200-7300 m, na nachylonym śnieżnym polu.
• Obóz IV (atak szczytowy) - ok. 7700-7800 m, skąd wspinacze ruszają w zimnej nocy na ostatni atak.

Kluczowym i zarazem najniebezpieczniejszym miejscem trasy jest tak zwana Szyjka Butelki (Bottleneck), wąskie przewężenie na wysokości 8350-8400 metrów, nad którym zwisa ogromny serak lodowy. Przejście przez Szyjkę Butelki wymaga szybkości i precyzji, bo spadający serak mógłby zmieść wspinaczy bez ostrzeżenia. To właśnie to miejsce pochłonęło życie wielu himalaistów, w tym 11 osób podczas tragicznej katastrofy w sierpniu 2008 roku.

Zimowe zdobycie K2

Przez długie lata K2 pozostawał jedynym ośmiotysięcznikiem, który nigdy nie został zdobyty w zimie. Wszystkie inne 8000-metrowe szczyty, w tym Mount Everest, doczekały się zimowych wejść wcześniej. Próby zimowe na K2 podejmowano od 1987 roku, lecz ekstremalne mrozy, wiatry przekraczające 200 km/h i absolutnie nieprzyjazne warunki odrzucały każdą kolejną ekspedycję.

Zimą temperatury na K2 potrafią spaść poniżej minus 60 stopni Celsjusza, a prędkość wiatru regularnie przekracza 150 km/h, co czyni lodowisko na szczytowych ścianach jeszcze trudniejszym do pokonania. Przez dziesięciolecia działały na górze zimą wyprawy z wielu krajów, w tym wielokrotnie z Polski, Korei, Włoch i USA, jednak żadnej nie udało się osiągnąć wierzchołka.

Przełom nastąpił 16 stycznia 2021 roku. Dziesięcioosobowa nepalska ekipa, w skład której wchodzili Nirmal Purja, Mingma Gyalje Sherpa, Mingma David Sherpa, Mingma Tenzi Sherpa, Sona Sherpa i inni doświadczeni himalaiści, stanęła razem na szczycie. Był to historyczny moment, który zakończył trwającą ponad 30 lat serię nieudanych prób. Zimowe wejście zostało świadomie zaplanowane jako osiągnięcie zbiorowe, a nie indywidualne, co spotkało się z uznaniem całego środowiska alpinistycznego.

K2 w kulturze i mediach

K2 zajmuje wyjątkowe miejsce w kulturze popularnej i literaturze górskiej. Książki takie jak "K2: The Savage Mountain" Charlesa Houstona i Roberta Batesa, opisująca dramatyczną wyprawę z 1953 roku, należą do klasyki literatury alpinistycznej. Polska literatura górska poświęciła Karakorum i K2 wiele ważnych pozycji, a filmy dokumentalne o tej górze zdobywały nagrody na festiwalach górskich na całym świecie.

Nazwa "Savage Mountain" (Dzika Góra lub Góra Morderca) pochodzi właśnie z opisów Houston i Batesa, którzy przeżyli dramatyczną akcję ratowniczą podczas tragicznej wyprawy 1953 roku, gdy cały zespół musiał walczyć o przeżycie po tym, jak jeden z uczestników zachorował poważnie. Określenie to stało się trwałym elementem tożsamości K2 w świadomości społecznej.

Polska tradycja górska związana z K2 jest wyjątkowo bogata. Jerzy Kukuczka, drugi człowiek, który zdobył wszystkie czternaście ośmiotysięczników, wchodził na K2 przez nową, trudniejszą drogę. Jego osiągnięcia, opisane m.in. w autobiografii "Mój pionowy świat", inspirują kolejne pokolenia polskich alpinistów. Film dokumentalny "Broad Peak" (2013) Macieja Pieprzycy, choć poświęcony innemu szczytowi Karakorum, trafnie oddaje atmosferę i tragizm ekspedycji w tym masywie. Temat K2 pojawia się w wielu polskich produkcjach filmowych, artykułach prasowych i relacjach internetowych, co dowodzi, że ten szczyt zajmuje szczególne miejsce w polskiej wyobraźni i kulturze górskiej.

Ochrona środowiska w rejonie K2

Rejon K2 objęty jest ochroną w ramach Parku Narodowego Centralnego Karakorum (Central Karakoram National Park), ustanowionego przez Pakistan w 1993 roku. Park ten, o powierzchni ponad 13 000 km2, jest jednym z największych obszarów chronionych w Azji i obejmuje pięć ośmiotysięczników, setki lodowców i unikalny ekosystem wysokogórski.

Rosnąca popularność trekkingów do bazy K2 generuje coraz większe problemy środowiskowe. Tysiące turystów i wspinaczy odwiedzających rejon Baltoro rocznie pozostawiają ślady: odpadki, ścieki i zniszczoną roślinność. Pakistańskie władze i organizacje alpinistyczne wdrożyły szereg przepisów zobowiązujących ekspedycje do wynoszenia wszystkich odpadów z gór. Lodowiec Baltoro, przez który przebiega szlak do bazy, wykazuje wyraźne oznaki topnienia związanego ze zmianami klimatycznymi. Naukowcy obserwują jego powolne wycofywanie i obawiają się, że w perspektywie kilku dekad dostęp do rejonu K2 może się znacząco utrudnić.

Często zadawane pytania

W jakich górach leży K2?

K2 leży w paśmie Karakorum, w podgrupie Baltoro Mustagh. Karakorum to rozległy łańcuch górski rozciągający się wzdłuż granic Pakistanu, Chin i Indii. K2 administracyjnie należy do regionu Gilgit-Baltistan w Pakistanie, choć historycznie obszar ten był przedmiotem sporów terytorialnych.

Ile metrów ma K2?

K2 ma wysokość 8611 metrów nad poziomem morza. Jest to drugi wynik na liście najwyższych szczytów Ziemi, tuż po Mount Evereście wynoszącym 8848,86 m n.p.m. K2 jest najwyższym szczytem pasma Karakorum.

Kto jako pierwszy zdobył K2?

Pierwsze wejście na K2 nastąpiło 31 lipca 1954 roku. Dokonali go Włosi Achille Compagnoni i Lino Lacedelli podczas wyprawy kierowanej przez Ardito Desio. Weszli przez Żebro Abruzziego, czyli południowo-wschodnie żebro szczytu.

Czy K2 jest trudniejszy od Everestu?

Tak, K2 jest powszechnie uważany za trudniejszy i bardziej niebezpieczny od Mount Everestu. Śmiertelność wynosi ok. 23-25%, podczas gdy na Evereście ok. 4%. K2 wymaga zaawansowanej techniki wspinaczkowej, a pogoda jest tam znacznie bardziej nieprzewidywalna. Nie ma na tej górze stałej infrastruktury wspomagającej wspinaczy, jak to ma miejsce na Evereście.

Kiedy K2 zostało zdobyte zimą?

Pierwsze zimowe wejście na K2 miało miejsce 16 stycznia 2021 roku. Dokonała tego dziesięcioosobowa nepalska ekipa. Przez ponad 30 lat wcześniejszych prób, od 1987 roku, żadna ekspedycja nie była w stanie zdobyć szczytu w zimie ze względu na ekstremalne warunki atmosferyczne.

Jaka jest polska historia K2?

Polacy mają wyjątkowe miejsce w historii K2. Wanda Rutkiewicz jako pierwsza kobieta stanęła na szczycie w 1986 roku. Legendarny alpinista Jerzy Kukuczka zdobył K2 w 1986 roku nową drogą. Andrzej Zawada kierował pierwszą polską próbą zimową w 1987/1988, docierając do 7300 m. Polskie osiągnięcia himalajskie, szczególnie z lat 80., sprawiły, że ten okres nazywa się "złotą erą polskiego alpinizmu".