Czym jest resomacja i jak dziala? Kremacja wodna wyjasniona

Resomacja, zwana też kremacją wodną lub alkaliczną hydrolizą, to nowoczesna metoda przetwarzania zwłok ludzkich, która stanowi alternatywę dla tradycyjnego pogrzebu ziemnego i kremacji ogniowej. Polega na rozpuszczeniu tkanek miękkich ciała w środowisku silnie zasadowym, w wysokiej temperaturze i pod podwyższonym ciśnieniem. Wynikiem procesu są dwa produkty: sterylny płyn odprowadzany do kanalizacji lub używany jako nawóz organiczny oraz zmineralizowane kości, które można oddać rodzinie podobnie jak prochy po kremacji. Resomacja jest promowana jako metoda przyjazna środowisku, jednak jej status prawny różni się znacznie w poszczególnych krajach, a w Polsce pozostaje nielegalna.

Zainteresowanie ekologicznymi formami pochówku rośnie na całym świecie, a resomacja jest jednym z najintensywniej dyskutowanych tematów w branży funeralnej ostatnich lat. Przyjrzyjmy się szczegółowo temu, czym jest resomacja, jak przebiega, gdzie jest dostępna i jakie budzi kontrowersje.

Historia i pochodzenie resomacji

Alkaliczna hydroliza jako metoda rozkładu materii organicznej była znana w chemii przemysłowej na długo przed zastosowaniem jej do ludzkich zwłok. Przemysł spożywczy i farmaceutyczny korzystał z niej do sterylizacji odpadów biologicznych. W kontekście funeralnym technologię tę opracował w latach 90. XX wieku szkocki biochemik Gordon Kaye, który pracował wówczas nad metodami przetwarzania szczątków zwierząt laboratoryjnych. Pierwsze zastosowanie resomacji do ludzkich zwłok miało miejsce w Stanach Zjednoczonych na początku XXI wieku.

Sama nazwa pochodzi od greckiego słowa resoma, oznaczającego odnowienie lub przywrócenie ciała. W anglojęzycznej literaturze fachowej i branżowej stosuje się również terminy: aquamation, biocremation, flameless cremation, water cremation oraz alkaline hydrolysis. W Polsce najpopularniejsze określenia to resomacja i kremacja wodna, choć żadne z nich nie ma jeszcze oficjalnego charakteru prawnego. Termin aquamation jest coraz szerzej stosowany w kontekście marketingowym przez zakłady pogrzebowe oferujące tę usługę.

Jak przebiega proces resomacji

Resomacja odbywa się w specjalnym urządzeniu zwanym resomatorem lub hydrolizoatorem, które ma postać podłużnej komory ze stali nierdzewnej. Proces przebiega w kilku etapach:

1. Przygotowanie ciała: Zwłoki owijane są w worek z naturalnego włókna, najczęściej jedwabiu lub bawełny, który ulega rozkładowi podczas procesu. Z ciała usuwa się wszelkie implanty metalowe, protezy stawów i urządzenia elektroniczne, takie jak rozruszniki serca i porty dożylne.
2. Napełnienie komory: Komorę napełnia się roztworem składającym się w 95 procentach z wody i w 5 procentach z wodorotlenku potasu (KOH) lub wodorotlenku sodu (NaOH). Substancje te tworzą silnie alkaliczne środowisko o pH powyżej 13.
3. Właściwy proces: Temperatura w komorze jest podnoszona do około 149 stopni Celsjusza, a ciśnienie wzrasta do około 10 barów, co zapobiega wrzeniu cieczy. W tych warunkach tkanka miękka ulega hydrolizie alkalicznej w ciągu od 2 do 4 godzin, zależnie od parametrów urządzenia i masy ciała.
4. Spłukanie komory: Po zakończeniu hydrolizy sterylny płyn alkaliczny jest stopniowo obniżany do pH neutralnego, a następnie odprowadzany do systemu kanalizacyjnego lub przekazywany do utylizacji jako nawóz.
5. Kości: W komorze pozostają zmineralizowane, kruche kości pozbawione matrycy organicznej. Są one suszone, a następnie mielone na drobny proszek, który można umieścić w urnie i przekazać rodzinie.

Produkty procesu resomacji

Płyn powstający w wyniku resomacji zawiera aminokwasy, peptydy, cukry, sole mineralne i mydła kwasów tłuszczowych. Jest sterylny i zasadniczo nieszkodliwy dla środowiska, choć ze względu na wysokie stężenie azotu może wymagać rozcieńczenia przed odprowadzeniem do kanalizacji komunalnej. Część zakładów resomacyjnych przekazuje ten płyn do lokalnych instalacji oczyszczalni ścieków, część zaś stosuje go jako nawóz organiczny na gruntach rolnych za zgodą lokalnych władz. Krewnym tego rodzaju zastosowania produktów resomacji sprzeciwiają się niekiedy kościelne i etyczne środowiska, uznając je za naruszenie godności pochówku.

Kości po resomacji mają nieco inny skład chemiczny niż prochy po kremacji ogniowej. Są w przeważającej mierze zbudowane z fosforanów wapnia i mają biały lub kremowy kolor. Pod względem wyglądu i objętości nie różnią się zasadniczo od prochów kremacyjnych. Typowa ilość kości po resomacji dorosłej osoby wynosi od 1,5 do 2 kilogramów, co jest porównywalne z kremacją ogniową.

Resomacja a środowisko naturalne

Jednym z głównych argumentów przemawiających za resomacją jest jej niski ślad węglowy. Kremacja tradycyjna zużywa duże ilości gazu ziemnego i emituje do atmosfery dwutlenek węgla, tlenek azotu i rtęć z plomb dentystycznych. Szacuje się, że kremacja jednego ciała zużywa od 285 do 400 kilowatogodzin energii cieplnej i emituje od 160 do 250 kilogramów dwutlenku węgla. Przy setkach tysięcy kremacji rocznie w krajach zachodnich łączna emisja jest znacząca.

Resomacja wymaga mniej energii: szacowane zużycie wynosi od 90 do 160 kilowatogodzin elektryczności, co odpowiada kilkukrotnie mniejszej emisji gazów cieplarnianych w porównaniu z kremacją. Nie emituje też rtęci ani dioksyn. Krytycy zwracają jednak uwagę na zużycie wody i środków chemicznych oraz na konieczność neutralizacji alkalicznego płynu przed jego odprowadzeniem.

Porównanie metod pochówku pod kątem ekologii

Z perspektywy ekologicznej metody pochówku można uszeregować w przybliżeniu od najbardziej do najmniej przyjaznych środowisku:

• Pochówek naturalistyczny (bez trumny lub w trumnie biodegradowalnej, bez balsamowania) pozostawia najmniejszy ślad ekologiczny i pozwala ciału naturalnie wrócić do obiegu materii.
• Kompostowanie ludzkich zwłok (legalne w kilku stanach USA od 2019 roku) polega na przyspieszonym rozkładzie biologicznym i daje żyzną glebę bogatą w składniki odżywcze.
• Resomacja jest uważana za bardziej ekologiczną od kremacji ogniowej ze względu na niższe zużycie energii i brak emisji atmosferycznych.
• Kremacja ogniowa zużywa znaczne ilości energii i emituje gazy cieplarniane, choć pozostaje mniej trwale zajmująca teren niż pochówek w trumnie.
• Tradycyjny pochówek z balsamowaniem i trumną drewnianą lub metalową wiąże się z użyciem substancji chemicznych (formaldehyd, środki konserwujące) i trwałym zajęciem terenów cmentarnych, przy czym rozkład ciała w szczelnej trumnie jest spowolniony.

Status prawny resomacji na świecie

Dostępność resomacji jest bardzo zróżnicowana w poszczególnych krajach. W Stanach Zjednoczonych alkaliczna hydroliza jest legalna w ponad 20 stanach, w tym w Kalifornii, Florydzie, Kolorado, Oregonie i Nowym Jorku. Pierwsze komercyjne zakłady resomacji w USA zaczęły działać około 2011 roku, a liczba placówek oferujących tę usługę systematycznie rośnie.

W Kanadzie metoda jest legalna w kilku prowincjach, w tym Saskatchewan (od 2012 roku), Quebecu i Ontario. W Europie resomacja jest dozwolona w Wielkiej Brytanii, gdzie pierwsze krematoria oferujące tę usługę otworzyły się w Szkocji i Anglii. Holandia dołączyła do grona krajów dopuszczających resomację w 2023 roku, a Belgia przygotowuje regulacje prawne. Australię i Nową Zelandię uznaje się za kraje sprzyjające resomacji, a w RPA metoda jest legalna od kilku lat. Łącznie resomacja jest dostępna legalnie lub w fazie regulacyjnej w kilkudziesięciu krajach i terytoriach na całym świecie.

Resomacja w Polsce

W Polsce resomacja nie jest obecnie prawnie uregulowana ani dozwolona. Polskie prawo pogrzebowe, zawarte przede wszystkim w Ustawie z dnia 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych, jest jednym z najstarszych aktów tego rodzaju w Europie i nie przystaje do współczesnych potrzeb społecznych i technologicznych. Ustawa ta, wielokrotnie nowelizowana, ale w swojej istocie niezmieniona od ponad 60 lat, przewiduje dwie formy pochówku: pogrzeb ziemny na cmentarzu i kremację z pochowaniem urn na cmentarzu lub w kolumbarium.

Rozsypywanie prochów jest w Polsce zabronione, a przechowywanie urny w domu lub na prywatnej posesji nie jest dopuszczalne. Polskie Stowarzyszenie Pogrzebowe oraz część środowisk prawniczych i bioetyków od lat postuluje kompleksową reformę prawa pogrzebowego, która umożliwiłaby legalizację nowych metod pochówku, w tym resomacji i pochówków leśnych. Zainteresowanie ekologicznymi metodami pochówku w Polsce rośnie, a firmy pogrzebowe otrzymują coraz więcej zapytań w tym temacie. Zmiany w prawie są jednak procesem długotrwałym i na razie brak jest konkretnych projektów legislacyjnych dotyczących resomacji.

Aspekty etyczne i religijne

Resomacja budzi pytania natury etycznej i religijnej. Kościół Katolicki nie zajął dotychczas oficjalnego stanowiska specyficznie wobec resomacji, jednak wydane w 2016 roku wytyczne dotyczące kremacji zawarte w instrukcji Ad resurgendum cum Christo podkreślają, że prochy powinny być przechowywane na cmentarzach, a nie w domach, ogrodach czy rozpraszane w naturze. Analogiczne zasady mogłyby dotyczyć pozostałości po resomacji.

Niektóre środowiska kościelne wyrażają obawy co do godności traktowania zwłok przy zastosowaniu procesu chemicznego i porównują go do "rozpuszczania" ciała. Zwolennicy resomacji podkreślają, że proces ten jest zbliżony do naturalnego rozkładu, który zachodzi w ziemi w ciągu wielu lat, a jedynie znacznie przyspieszony i przeprowadzony w kontrolowanych warunkach. Kwestia godności pochówku jest dziedziną, w której różnice kulturowe, religijne i indywidualne są bardzo duże, a debata wokół nowych metod pochówku będzie zapewne kontynuowana przez wiele lat.

Wybory rodzin i prawo do decydowania o pochówku

W krajach, gdzie resomacja jest legalna, rodziny mogą zgłosić życzenie takiego pochówku w testamencie lub dokumentach dotyczących woli ostatniej. Koszty resomacji są zbliżone do kosztów kremacji tradycyjnej lub nieco wyższe, głównie ze względu na mniejszą liczbę urządzeń i placówek oferujących tę usługę. W miarę wzrostu popularności metody i budowy kolejnych instalacji ceny mogą się stopniowo obniżać. W Stanach Zjednoczonych koszt resomacji wynosi zazwyczaj od kilkuset do kilku tysięcy dolarów, zależnie od regionu, wyposażenia zakładu i zakresu usług towarzyszących.

Coraz więcej ludzi na świecie, szczególnie wśród młodszych pokoleń, deklaruje zainteresowanie ekologicznymi formami pochówku jako wyraz troski o środowisko naturalne i chęci pozostawienia jak najmniejszego śladu po sobie. Resomacja, kompostowanie i pochówki naturalistyczne trafiają w coraz większy rynek osób poszukujących alternatyw wobec tradycyjnego pogrzebu kościelnego lub kremacji.

Resomacja a inne nowe metody pochowku

Resomacja to jedna z kilku nowych metod pochówku, które zyskują na popularności na świecie. Kompostowanie ludzkich zwłok, nazywane po angielsku natural organic reduction, polega na umieszczeniu ciała w specjalnym zbiorniku z organicznym materiałem kompostującym, gdzie w ciągu od 30 do 60 dni ciało ulega pełnemu rozkładowi biologicznemu i przekształca się w żyzną glebę. Metoda ta jest legalna w kilku stanach USA, w tym w Waszyngtonie, Kolorado i Oregonie. Inną innowacyjną metodą jest pochówek grzybowy, w którym ciało owija się w strój nasączony grzybnią grzybów rozkładających tkankę organiczną.

Wszystkie te metody wpisują się w szerszy trend tzw. zielonego pogrzebu, odpowiadający na rosnącą świadomość ekologiczną społeczeństw zachodnich. Badania rynkowe wskazują, że coraz więcej osób w Europie i Ameryce Północnej preferuje pochówek przyjazny środowisku i deklaruje, że weźmie pod uwagę alternatywne metody przy planowaniu własnego pogrzebu. Pandemia COVID-19, paradoksalnie, przyspieszyła te dyskusje, skłaniając ludzi do głębszej refleksji nad kwestią śmierci i pochówku.

Często zadawane pytania

Czym jest resomacja?

Resomacja to metoda przetwarzania zwłok ludzkich polegająca na alkalicznej hydrolizie. Ciało jest umieszczane w roztworze wody i wodorotlenku potasu lub sodu, podgrzanym do około 149 stopni Celsjusza pod ciśnieniem. Tkanka miękka ulega rozkładowi w ciągu od 2 do 4 godzin, a rodzina otrzymuje zmineralizowane kości w postaci białego proszku.

Czy resomacja jest ekologiczna?

Resomacja jest uważana za bardziej przyjazną środowisku niż kremacja tradycyjna, ponieważ zużywa od trzech do czterech razy mniej energii i nie emituje gazów cieplarnianych ani rtęci do atmosfery. Wytworzone produkty to sterylny płyn i zmineralizowane kości, które można oddać rodzinie lub, za zgodą władz, użyć jako nawóz organiczny.

Czy resomacja jest legalna w Polsce?

Nie. W Polsce resomacja nie jest prawnie dopuszczona. Polskie prawo pogrzebowe z 1959 roku przewiduje wyłącznie pochówek ziemny na cmentarzu i kremację. Zmiany w prawie są możliwe w przyszłości, jednak jak dotąd nie toczą się konkretne prace legislacyjne w tej sprawie.

W jakich krajach mozna skorzystac z resomacji?

Resomacja jest legalna w ponad 20 stanach USA, w kilku prowincjach Kanady, w Wielkiej Brytanii, Holandii, Australii, Nowej Zelandii i RPA. W Europie usługa jest dostępna komercyjnie przede wszystkim w Szkocji, Anglii i Holandii.

Jak wyglada cialo po resomacji?

Po resomacji z ciała pozostają wyłącznie zmineralizowane kości pozbawione matrycy organicznej. Po wysuszeniu i zmieleniu mają one postać proszku o białym lub kremowym kolorze, podobną do prochów po kremacji ogniowej. Typowa ilość kości wynosi od 1,5 do 2 kilogramów. Rodzina może umieścić je w urnie lub pochować.

Ile kosztuje resomacja?

W krajach, gdzie resomacja jest dostępna komercyjnie, jej cena jest zbliżona do ceny kremacji tradycyjnej lub nieco wyższa. W Stanach Zjednoczonych koszty wahają się zazwyczaj od kilkuset do ponad tysiąca dolarów, zależnie od regionu i placówki. W Polsce usługa nie jest dostępna ze względu na brak regulacji prawnych.