Muzea i zabytki Brandenburgii - co warto zobaczyc

Brandenburgia to jeden z najbogatszych w zabytki landów Niemiec, oferujący odwiedzającym imponującą kolekcję pałaców, kościołów, klasztorów i muzeów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Land otaczający Berlin ze wszystkich stron zachwyca połączeniem historycznej architektury z malowniczą przyrodą: tysiącami jezior, lasami i rozległymi parkami krajobrazowymi. Dla miłośników historii i kultury jest to obowiązkowy kierunek podczas podróży po Niemczech.

Brandenburgia przez wieki była sercem Królestwa Prus i jednym z najważniejszych regionów Rzeszy Niemieckiej. Ślady tej historii widoczne są wszędzie: w pałacach Hohenzollernów, warowniach Słowian i Niemców, średniowiecznych klasztorach oraz śladach II wojny światowej. Dziś region ten jest dostępny dla turystów i przyciąga rocznie miliony odwiedzających, szczególnie z sąsiedniej Polski.

Poczdam: perła Brandenburgii

Poczdam, stolica Brandenburgii, jest bez wątpienia najważniejszym centrum kulturalnym i zabytkowym całego landu. Miasto leży około 25 km na południowy zachód od Berlina i jest łatwo dostępne komunikacją miejską. Poczdamskie pałace i parki zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1990 roku i rozszerzono tę wpisaną strefę w 1992 i 1999 roku. Łącznie na obszarze ponad 500 hektarów, od Sanssouci po wyspę Pfaueninsel w Berlinie, stoi 150 budowli historycznych.

Pałac Sanssouci

Najważniejszy zabytek Poczdam to pałac Sanssouci, letnią rezydencja Fryderyka Wielkiego, zbudowana w stylu rokokowym w latach 1745-1747 według planów architekta Georga Wenzeslausa von Knobelsdorffa. Sanssouci po francusku oznacza „bez troski", co trafnie oddawało przeznaczenie pałacu jako miejsca wypoczynku i twórczości króla. Budowla mierzy 92 metry długości i 15,6 metra szerokości, zawiera 12 apartamentów. Pałac wznosi się nad tarasowymi winnicami, które Fryderyk Wielki kazał urządzić na zboczu wzgórza. Po śmierci ostatniego mieszkańca pałac przekształcono w muzeum dostępne dla publiczności.

Nowy Pałac i Orangeria

W tym samym kompleksie parku Sanssouci stoi Nowy Pałac (Neues Palais), zbudowany w latach 1763-1769 po zakończeniu wojny siedmioletniej. To największy z poczdamskich pałaców, liczący ponad 200 sal i komnat. Szczególną uwagę zwraca sala muszlowa wyłożona kamieniami szlachetnymi i muszlami. Orangeria z 1864 roku mieści galerię kopii dzieł Rafaela oraz rozległe ogrody. Kompleks parku Sanssouci obejmuje łącznie 300 hektarów z siedmioma pałacami, fontannami i starannie zaprojektowanymi ogrodami.

Pałac i muzeum Cecilienhof

Cecilienhof to szczególny zabytek ze względu na znaczenie historyczne. Ten pałac w stylu angielskiego wiejskiego domu zbudowano w latach 1914-1917 dla następcy tronu. W lipcu i sierpniu 1945 roku odbywała się tu konferencja poczdamska, podczas której przywódcy aliantów: prezydent USA Harry Truman, premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill (a po nim Clement Attlee) i przywódca ZSRR Józef Stalin ustalali nowy porządek powojennej Europy. Zadecydowano tu między innymi o przebiegu granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej. Dziś Cecilienhof jest muzeum z wystawą dokumentującą tamte historyczne obrady.

Klasztory i kościoły Brandenburgii

Klasztor Chorin

Klasztor Chorin (Kloster Chorin) to jeden z najwspanialszych przykładów gotyku ceglanego w Niemczech. Cystersi założyli go w 1258 roku w malowniczej puszczy na wschód od Berlina. Budowa kościoła klasztornego trwała od końca XIII do początku XIV wieku. Klasztor był ważnym centrum religijnym i kulturalnym Brandenburgii przez ponad 300 lat, aż do sekularyzacji w czasach reformacji w 1542 roku. Następnie popadał w ruinę, ale w XIX wieku z inicjatywy Karla Friedricha Schinkla, wybitnego architekta pruskiego, przeprowadzono prace konserwatorskie. Dziś ruiny klasztoru są jedną z najchętniej odwiedzanych atrakcji Brandenburgii, a letnie festiwale muzyczne w jego murach przyciągają tysiące widzów.

Klasztor Lehnin

Klasztor Lehnin jest kolejnym cennym zabytkiem cistercjańskim w Brandenburgii, założonym w 1180 roku przez margrabiego Ottona I z dynastii Askańczyków. Kościół klasztorny jest jednym z najstarszych zachowanych budynków sakralnych w Brandenburgii. W przeciwieństwie do Chorinu, Lehnin nigdy całkowicie nie opustoszał: od XIX wieku w dawnych zabudowaniach klasztornych działa centrum diakońskie. Warto odwiedzić romański kościół, klasztorne ogrody oraz pobliskie jezioro Lehniner See.

Katedra w Brandenburgii nad Hawelą

Katedra w Brandenburgii nad Hawelą to najstarszy kościół w regionie, którego historia sięga X wieku. Obecna gotycka budowla z cegły pochodzi głównie z XIII-XIV wieku. Katedra jest siedzibą historycznego biskupstwa brandenburskiego, założonego przez cesarza Ottona I w 948 roku. Jej skarbiec mieści cenne paramenty liturgiczne i rękopisy, a sama budowla imponuje monumentalną architekturą romańsko-gotycką. Stare miasto Brandenburgii nad Hawelą z katedrą, licznymi kościołami i zamkiem Plauer Tor wpisano na listę europejskich zabytkowych miast.

Muzea w Brandenburgii

Muzea poczdamskie

Poczdam dysponuje bogatą siecią muzeów poza pałacami. Poczdamskie Muzeum (Potsdam Museum) prezentuje historię miasta od pradziejów do współczesności. Muzeum Sztuki i Rzemiosła Artystycznego mieści kolekcję porcelany, mebli i rzemiosła z epoki pruskiej. Filmpark Babelsberg to żywe muzeum studia filmowego, które działa nieprzerwanie od 1912 roku i jest jednym z najstarszych i największych studiów filmowych w Europie. W Babelsbergu kręcono zarówno słynne filmy niemego kina, jak i współczesne produkcje hollywoodzkie.

Muzeum Brandenburgii w Brandenburgii nad Hawelą

Muzeum Brandenburgii (Stadtmuseum Brandenburg an der Havel) dokumentuje dzieje miasta i regionu od średniowiecza po czasy nowożytne. Wyjątkową kolekcję stanowią eksponaty związane z historią przemysłu stalowego i stoczniowego, który rozwinął się tu w XIX i XX wieku. Muzeum posiada też dział przyrodniczy poświęcony rzece Haweli i jej ekosystemom.

Muzeum Słowian w Cottbus

Cottbus leży w Dolnych Łużycach, gdzie żyje łużycka mniejszość słowiańska, zwana Serbami Łużyckimi. Muzeum Serbołużyckie (Sorbisches Museum) dokumentuje kulturę, język i tradycje tej grupy etnicznej, jednej z czterech uznanych mniejszości narodowych w Niemczech. Obok muzeum warto odwiedzić Pałac Branitz z parkiem krajobrazowym stworzonym przez słynnego architekta ogrodów Hermanna von Pückler-Muskau.

Zamki i pałace poza Poczdamem

Pałac w Rheinsberg

Pałac w Rheinsberg to urocza rezydencja nad jeziorem Grienericksee, która zajmuje szczególne miejsce w historii Prus. To tu młody Fryderyk II, zanim objął tron jako Fryderyk Wielki, spędził najszczęśliwsze lata swojego życia w towarzystwie przyjaciół, uczonych i muzyków. Pałac w Rheinsberg stał się dla niego wzorem idealnej rezydencji, który chciał później przenieść do Sanssouci. Dziś pałac mieści muzeum poświęcone Fryderykowi i historii rokoko, a jego otoczenie jest wyjątkowo malownicze.

Zamek Peitz

Zamek Peitz w pobliżu Cottbus to jeden z lepiej zachowanych zamków obronnych w Brandenburgii. Zbudowany pierwotnie w XIV wieku przez Hohenzollernów, przez wieki służył jako twierdza i siedziba administracyjna. Dziś mieści muzeum historyczne z ekspozycją dotyczącą historii wojskowości i rybactwa, gdyż zamek otoczony jest rozległym systemem stawów hodowlanych.

Zamek Lübben w Spreewaldzie

Spreewald to jeden z najbardziej unikatowych obszarów przyrodniczo-kulturowych Niemiec, labirynt kanałów i ramion rzeki Szprewy. W centrum tego regionu leży Lübben z zamkiem Lübben, dawną rezydencją władców Dolnych Łużyc. Zamek mieści dziś muzeum regionalne dokumentujące kulturę łużycką i ekosystem Spreewaldzkiego Parku Biosfery UNESCO.

Parki krajobrazowe i przyroda Brandenburgii

Brandenburgia jest najbogatszym w wody śródlądowe regionem całej Europy Środkowej, z ponad trzema tysiącami jezior. Spreewald, labirynt kanałów i ramion rzeki Szprewy w południowej Brandenburgii, figuruje na liście rezerwatów biosfery UNESCO od 1991 roku. Wędrówka kajakiem przez ten krajobraz, gdzie wciąż zachowała się kultura Serbów Łużyckich, jest doświadczeniem niepowtarzalnym. Na wschodzie landu leży Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Odry, rozciągający się wzdłuż granicy polsko-niemieckiej, będący ostoją bocianów, wydry i rzadkich gatunków roślinności łęgowej.

W zachodniej części Brandenburgii, wokół Brandenburga nad Hawelą, rozciągają się tereny Parku Havelland, słynącego z łąk zalewowych i żurawii jesiennych zlotów. Cada jesieni tysiące żurawi zatrzymuje się tu w drodze na południe, co przyciąga przyrodników z całej Europy. Park Narodowy Doliny Łaby w pobliżu Wittenbergi uzupełnia ofertę przyrodniczą o lasy łęgowe i kompleksy starorzeczne wzdłuż Łaby.

Babelsberg i film: dziedzictwo kulturowe

Studyjne miasto Babelsberg, położone na obrzeżach Poczdamu, ma wyjątkowe znaczenie dla historii europejskiego kina. Studio filmowe Babelsberg, założone w 1912 roku, jest jednym z najstarszych wielkich studiów filmowych na świecie, starszym niż Hollywood. W jego murach powstały filmy niemego kina, obrazy propagandowe z okresu Republiki Weimarskiej i III Rzeszy, a po wojnie setki filmów NRD. Współcześnie w Babelsbergu kręcono między innymi Bezimiennego bohatera, Grand Budapest Hotel i sceny z serii filmów o Jamesie Bondzie.

Filmpark Babelsberg jest dziś tematem parkiem rozrywki i muzeum jednocześnie. Zwiedzający mogą obejrzeć dekoracje filmowe, wziąć udział w pokazach efektów specjalnych i poznać historię studia przez ponad stulecie. To jedyne takie miejsce w Europie, gdzie historia kina łączy się z aktywnym produkcyjnym centrum filmowym. Warto zarezerwować bilet z wyprzedzeniem, gdyż Filmpark jest jedną z najpopularniejszych atrakcji Brandenburgii.

Praktyczne informacje dla turystów z Polski

Brandenburgia dysponuje rozbudowaną siecią dróg rowerowych, liczącą ponad 13 000 kilometrów oznakowanych tras. Szczególnie popularne są szlaki wzdłuż Odry i Haweli, trasy przez Spreewald i szlak dawnego muru berlińskiego (Berliner Mauerweg). Sieć kolejowa łączy Poczdam i Berlin z mniejszymi miastami landu, choć do odleglejszych obiektów, takich jak klasztor Chorin czy zamek Peitz, najwygodniej dojechać samochodem. Noclegi są tańsze niż w samym Berlinie, a oferta od campingów nad jeziorami po eleganckie hotele i pensjonaty jest bogata.

Brandenburgia jest szczególnie dostępna dla polskich turystów, gdyż graniczy z Polską na wschodzie wzdłuż Odry i Nysy Łużyckiej. Z Poznania do Poczdamu można dojechać pociągiem w około 2,5-3 godziny. Ze Szczecina do Berlina (a stamtąd do Poczdamu) jest jeszcze krócej. Główne atrakcje są oznakowane i dostępne przez cały rok, choć lato i wczesna jesień to najlepsze pory na zwiedzanie ogrodów i uczestnictwo w plenerowych festiwalach.

Wstęp do wielu pałaców i parków Poczdamu jest objęty jednolitą kartą wstępu, tzw. Tageskarte lub Jahreskarte Fundacji Pruskich Pałaców i Ogrodów. Klasztor Chorin i inne klasztory mają własne, zwykle niewygórowane opłaty. Informacje turystyczne w języku polskim dostępne są w biurze informacji turystycznej w Poczdamie i na stronie Brandenburg-tourism.com.

Historia regionu i pruskie dziedzictwo

Brandenburgia ma ponad tysiącletnią udokumentowaną historię. W X wieku tereny te zamieszkiwały słowiańskie plemiona, m.in. Hawelanie i Sprewanie. Cesarz Otto I w 948 roku założył tu Biskupstwo Brandenburskie, a w 1157 roku Albrecht Niedźwiedź z dynastii Askańczyków ustanowił Marchię Brandenburską jako jednostkę administracyjną Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Marchia stała się jednym z siedmiu elektoratów Rzeszy, co przyczyniło się do wzrostu jej znaczenia politycznego.

W XIV wieku brandenburska linia dynastii Hohenzollernów przejęła rządy i sprawowała je nieprzerwanie do 1918 roku. Pod rządami Hohenzollernów, a zwłaszcza Fryderyka Wilhelma Wielkiego Elektora i Fryderyka Wielkiego, Brandenburgia i Prusy stały się znaczącą potęgą europejską. Liczne pałace, kościoły i twierdze z tego okresu są dziś cennymi zabytkami. II wojna światowa przyniosła zniszczenie wielu miast i masowe przesiedlenia; po 1945 roku Brandenburgia weszła w skład NRD, a po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku stała się ponownie samodzielnym landem Republiki Federalnej.

Często zadawane pytania

Jakie jest najważniejsze muzeum w Brandenburgii?

Za najważniejsze można uznać kompleks muzealny w poczdamskim parku Sanssouci, obejmujący pałac Sanssouci, Nowy Pałac i inne budowle historyczne. Cały zespół jest wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i co roku przyciąga miliony odwiedzających. Oprócz tego wyjątkowe znaczenie ma Cecilienhof ze względu na historię konferencji poczdamskiej z 1945 roku.

Czy warto odwiedzić klasztor Chorin?

Zdecydowanie tak. Klasztor Chorin to jeden z najpiękniejszych przykładów gotyku ceglanego w Niemczech, a jego romantyczne ruiny w otoczeniu lasów i jeziora tworzą niezapomnianą atmosferę. Latem odbywają się tu popularne festiwale muzyki poważnej i jazzowej. Klasztor leży około 70 km na północny wschód od Berlina i jest łatwo dostępny samochodem lub koleją.

Jak dojechać z Polski do atrakcji Brandenburgii?

Z większych polskich miast najwygodniej dojechać pociągiem do Berlina, a stamtąd komunikacją miejską do Poczdamu (linia S7 lub RE1, około 40 minut). Klasztor Chorin jest najłatwiej dostępny samochodem lub lokalnym pociągiem z Berlina. Ze Szczecina do Brandenburgii graniczna bliskość umożliwia wycieczki jednodniowe.

Czy Pałac Sanssouci jest zamknięty zimą?

Pałac Sanssouci jest zamknięty dla zwiedzających od listopada do marca włącznie. Parki i ogrody poczdamskie są jednak dostępne przez cały rok. Inne pałace w kompleksie, jak Orangeria, mogą mieć inne godziny pracy. Zaleca się sprawdzenie aktualnego harmonogramu na stronie internetowej Fundacji Pruskich Pałaców i Ogrodów przed planowaniem wizyty.

Co zobaczyć w Brandenburgii nad Hawelą?

Brandenburgia nad Hawelą, jedno z najstarszych miast regionu, oferuje katedrę z X-XIV wieku, Muzeum Miejskie, Kościół Katarzyny oraz zabytkowe stare miasto. Miasto leży nad malowniczą rzeką Hawelą z licznymi jeziorami, co umożliwia wycieczki kajakowe i rowerowe. To doskonały punkt wypadowy do eksploracji środkowej Brandenburgii.

Jakie festiwale kulturalne odbywają się w Brandenburgii?

Brandenburgia ma bogatą ofertę kulturalną. W klasztorze Chorin odbywa się co roku Chorin Music Festival z muzyką poważną i jazzem. W Poczdamie organizowane są Poczdamskie Dni Muzyki i liczne wystawy plenerowe. Filmpark Babelsberg oferuje całoroczne atrakcje związane z historią kina. W Lübben i Spreewaldzie organizowane są festyny łużyckie z tradycyjnymi strojami i muzyką.