Które kraje nie są w UE? Sprawdź naszą listę!
Unia Europejska liczy dziś 27 państw członkowskich, jednak Europa jest kontynentem znacznie większym, zamieszkałym przez kilkadziesiąt suwerennych krajów, które z różnych powodów pozostają poza strukturami Wspólnoty. Niektóre z nich celowo wybrały inną drogę integracji, inne wciąż prowadzą negocjacje akcesyjne, jeszcze inne ze względów geopolitycznych, historycznych lub prawnych nie spełniają wymagań na drodze do członkostwa. Poniżej przedstawiamy wyczerpującą listę krajów spoza UE wraz ze szczegółowym omówieniem ich relacji z Unią i perspektyw na przyszłość.
Obecni członkowie Unii Europejskiej: punkt wyjścia
Zanim omówimy kraje spoza UE, warto przypomnieć, kto należy do Unii. W 2026 roku Unia Europejska składa się z 27 państw członkowskich, które wspólnie zamieszkuje ponad 440 milionów obywateli. Są to: Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niderlandy, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry i Włochy.
Wielka Brytania opuściła Unię 1 lutego 2020 roku w ramach Brexitu, stając się pierwszym krajem, który skorzystał z prawa wyjścia przewidzianego w artykule 50 Traktatu o UE. Od tego momentu liczba członków UE utrzymuje się na poziomie 27. Ostatnim krajem, który przystąpił do Unii, była Chorwacja w lipcu 2013 roku. Wszyscy pozostali wymienieni poniżej albo nigdy nie byli pełnymi członkami, albo ich przystąpienie jest na różnych etapach procesu akcesyjnego.
Kraje kandydujące do UE
Status kandydata oznacza, że dane państwo złożyło formalny wniosek o członkostwo i zostało oficjalnie zaakceptowane przez Radę Europejską jako kraj w procesie akcesyjnym. Negocjacje obejmują dostosowanie prawa krajowego do dorobku prawnego UE (tzw. acquis communautaire), podzielonego na 35 rozdziałów tematycznych dotyczących wszystkich dziedzin prawa i polityki. Proces akcesyjny trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu lat, zależnie od tempa reform.
Aktualni oficjalni kandydaci do UE to:
- Albania - status kandydata od 2014 roku, rozmowy akcesyjne formalnie otwarto w 2020 roku, proces postępuje, choć wymagane są dalsze reformy praworządności i wymiaru sprawiedliwości,
- Bośnia i Hercegowina - status kandydata przyznano w grudniu 2022 roku, rozmowy akcesyjne jeszcze nie otwarte ze względu na złożoną strukturę konstytucyjną kraju,
- Czarnogóra - kandydat od 2010 roku, jeden z najbardziej zaawansowanych państw Bałkanów Zachodnich w negocjacjach, otwarto już ponad 30 z 35 rozdziałów,
- Gruzja - status kandydata przyznany w grudniu 2023 roku, jednak proces jest napięty ze względu na kontrowersje wokół gruzińskiej polityki wewnętrznej i relacji z Rosją,
- Macedonia Północna - kandydat od 2005 roku, przebieg rozmów był długo blokowany przez spory z Grecją dotyczące nazwy kraju i z Bułgarią dotyczące historii,
- Mołdawia - status kandydata przyznany w 2022 roku, rozmowy akcesyjne otwarto w czerwcu 2024 roku, kraj dokonuje szybkich reform proeuropejskich,
- Serbia - kandydat od 2012 roku, postęp w negocjacjach jest spowolniony ze względu na nierozwiązaną kwestię relacji Belgradu z Kosowem i niejednoznaczne sygnały dotyczące orientacji geopolitycznej Serbii,
- Turcja - kandydat od 1999 roku, jednak negocjacje są formalnie zamrożone od 2018 roku z powodu cofania reform demokratycznych i praworządności,
- Ukraina - status kandydata przyznany w czerwcu 2022 roku po pełnoskalowej rosyjskiej inwazji, rozmowy akcesyjne formalnie otwarte w czerwcu 2024 roku, pomimo trwającej wojny.
Kraje europejskie poza UE z własnego wyboru: EFTA i EOG
Część krajów europejskich świadomie i demokratycznie zdecydowała o pozostaniu poza pełnymi strukturami UE. Ich obywatele w referendach lub parlamentach wybrali inny model integracji europejskiej, często preferując zachowanie pełnej suwerenności w dziedzinie polityki monetarnej, migracyjnej lub handlowej.
Norwegia to kraj, który dwukrotnie, w referendach z 1972 i 1994 roku, odrzucił pełne członkostwo w UE. Głównymi argumentami "przeciw" były obawy o utratę suwerenności w zarządzaniu ropą naftową i gazem z Morza Północnego oraz w polityce rybołówczej. Norwegia jest jednak ściśle zintegrowana z Unią poprzez Europejski Obszar Gospodarczy (EOG), co daje jej dostęp do jednolitego rynku we wszystkich czterech wolnościach (przepływ towarów, usług, kapitału i osób), lecz bez prawa głosu przy stanowieniu prawa UE. Norwegia płaci znaczący wkład do budżetu UE i praktycznie wdraża większość dyrektyw unijnych, nie będąc ich formalnym współautorem.
Szwajcaria jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), ale w przeciwieństwie do Norwegii nie przystąpiła do EOG (po odrzuceniu tego w referendum w 1992 roku). Relacje Szwajcarii z UE reguluje ponad 120 umów dwustronnych, negocjowanych przez dziesięciolecia. Szwajcaria należy do strefy Schengen, co oznacza swobodny przepływ osób przez granice, ale zachowuje własną walutę (frank szwajcarski), niezależną politykę monetarną Narodowego Banku Szwajcarii (SNB) i odrębną politykę fiskalną.
Islandia złożyła wniosek o członkostwo w UE w 2009 roku w odpowiedzi na kryzys finansowy, który zdewastował islandzki sektor bankowy. Jednak w 2015 roku rząd islandzki wycofał kandydaturę po poprawie sytuacji ekonomicznej i braku społecznej zgody na rezygnację z własnej waluty i kontroli nad rybołówstwem. Islandia pozostaje w EOG i strefie Schengen, korzystając z dobrodziejstw rynku wewnętrznego bez pełnego członkostwa.
Liechtenstein to mikropaństwo będące członkiem EFTA i EOG. Ze względu na ścisłą unię celną ze Szwajcarią i powiązanie swojej waluty z frankiem szwajcarskim, nie może przystąpić do UE na standardowych warunkach. Liechtenstein jest często pomijany w dyskusjach o krajach europejskich ze względu na swój niewielki rozmiar (ok. 38 000 mieszkańców), lecz jest pełnoprawnym podmiotem prawa międzynarodowego.
Mikropaństwa europejskie poza UE
Na mapie Europy wyróżnia się kilka bardzo małych państw, które ze względu na swój rozmiar lub szczególny status historyczny nie są i prawdopodobnie nigdy nie będą pełnoprawnymi członkami Unii Europejskiej, choć utrzymują z nią różnorodne relacje gospodarcze i prawne:
- Andora - małe państwo położone między Francją a Hiszpanią w Pirenejach, stosuje euro jako walutę mimo braku formalnego członkostwa w strefie euro (na mocy umowy monetarnej z UE), posiada unię celną z UE,
- Monako - miasto-państwo na Riwierze Francuskiej, ściśle powiązane z Francją przez układ z 2002 roku, używa euro, jest objęte przestrzenią Schengen jako enklawa Francji, ale nie jest członkiem UE,
- San Marino - republika otoczona przez Włochy, najstarsza republika świata, używa euro, ma umowę o współpracy z UE i umowę celną, ale nie jest jej formalnym członkiem,
- Watykan (Stolica Apostolska) - suwerenne państwo teokratyczne, najmniejsze państwo na świecie pod względem powierzchni i liczby ludności, stosuje euro jako środek płatniczy na mocy umowy monetarnej z UE, pozostaje poza wszelkimi strukturami integracyjnymi,
- Kosowo - ogłosiło niepodległość od Serbii w 2008 roku, uznawane przez ponad 100 państw na świecie, w tym przez większość krajów UE, lecz nie przez wszystkie. Kosowo używa euro jednostronnie, posiada status potencjalnego kandydata do UE, ale nie złożyło jeszcze formalnego wniosku akcesyjnego ze względu na nierozwiązany spór o uznanie między Serbią a większością społeczności międzynarodowej.
Kraje europejskie poza UE ze względów geopolitycznych
Szereg krajów Europy Wschodniej i regionu Kaukazu Południowego pozostaje poza UE ze względu na złożony kontekst geopolityczny, silne wpływy Rosji lub nierozwiązane konflikty zbrojne i terytorialne:
Białoruś - po sfałszowanych wyborach prezydenckich w 2020 roku i brutalnych represjach wobec demokratycznej opozycji relacje z UE zostały zerwane lub ograniczone do minimum. Białoruś jest w faktycznej unii politycznej z Rosją, uczestniczy w rosyjskim Związku Białorusi i Rosji oraz w Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (OUBZ). Nie aspiruje do UE i jest objęta szerokim pakietem sankcji europejskich.
Rosja - największy kraj świata pod względem powierzchni, klasyfikowany jako europejski jedynie w swojej zachodniej części (na zachód od Uralu). Po inwazji na Ukrainę w lutym 2022 roku stosunki z UE są na historycznie najniższym poziomie. Rosja jest objęta szerokimi sankcjami UE, a jej aktywa zagraniczne zostały częściowo zamrożone. Rosja nie jest i nie była kandydatem do UE.
Armenia - kraj Kaukazu Południowego, geograficznie niekiedy zaliczany do Europy lub do granicy Europy i Azji. W 2017 roku Armenia zawarła z UE Umowę o Kompleksowym i Wzmocnionym Partnerstwie (CEPA), co stanowi krok ku zbliżeniu z Unią. Armenia wycofuje się stopniowo z rosyjskiej strefy wpływów po wojnie z Azerbejdżanem (2020) i agresywnych działaniach Rosji na jej terytorium.
Azerbejdżan - utrzymuje z UE umowę o partnerstwie i współpracy, pozostaje ważnym dostawcą gazu ziemnego dla Europy (szczególnie po ograniczeniu dostaw z Rosji), jednak jego system polityczny i relacje z Armenią czynią go odległym od kryteriów akcesyjnych.
Wielka Brytania po Brexicie
Brexit stanowi szczególny i bezprecedensowy przypadek w historii integracji europejskiej. Po referendum z 23 czerwca 2016 roku, w którym 51,9% głosujących Brytyjczyków opowiedziało się za opuszczeniem UE przy frekwencji 72,2%, Wielka Brytania oficjalnie wystąpiła z Unii 1 lutego 2020 roku. Był to pierwszy raz w historii UE, gdy państwo członkowskie zdecydowało się skorzystać z artykułu 50 Traktatu Lizbońskiego.
Stosunki między UE a Wielką Brytanią reguluje Umowa o handlu i współpracy (TCA, Trade and Cooperation Agreement) podpisana 30 grudnia 2020 roku, tuż przed upływem okresu przejściowego. Umowa zapewnia bezcłowy handel towarami z UE, lecz nie obejmuje swobodnego przepływu usług finansowych ani swobody przepływu osób. Obywatele UE potrzebują paszportu (nie wystarczy dowód osobisty) do wjazdu do Wielkiej Brytanii, a Brytyjczycy stracili prawo do nieskrępowanego osiedlania się w krajach Unii bez spełnienia wymogów wizowych. Brexit spowodował wymierne komplikacje w handlu, szczególnie dla firm działających między Wielką Brytanią a Irlandią Północną.
Perspektywy rozszerzenia UE
Komisja Europejska regularnie ocenia postępy krajów kandydujących w dorocznych raportach o rozszerzeniu. Według ocen z 2025 roku, Czarnogóra i Albania są krajami najbardziej zaawansowanymi na drodze do akcesji spośród państw Bałkanów Zachodnich. Ukraina i Mołdawia, mimo szybkiego uzyskania statusu kandydata, mają przed sobą długą drogę reform instytucjonalnych, prawnych i gospodarczych.
Przyjęcie nowych członków wymaga jednomyślnej zgody wszystkich 27 państw UE, ratyfikacji traktatu akcesyjnego przez wszystkie parlamenty narodowe (a w niektórych krajach referendum), a także spełnienia przez kandydata kryteriów kopenhaskich: stabilnej demokracji, praworządności, przestrzegania praw człowieka, funkcjonującej gospodarki rynkowej i zdolności do przyjęcia i stosowania dorobku prawnego UE. Eksperci szacują, że pierwsze nowe kraje mogą przystąpić do UE nie wcześniej niż ok. 2030 roku, a bardziej realistycznie w połowie lat 30. XXI wieku.
Często zadawane pytania
Ile krajów jest w Unii Europejskiej w 2026 roku?
W 2026 roku Unia Europejska liczy 27 państw członkowskich. Liczba ta nie zmieniła się od Brexitu w 2020 roku. Żaden nowy kraj nie przystąpił do UE od akcesji Chorwacji w 2013 roku. Kilka krajów prowadzi rozmowy akcesyjne, w tym Ukraina, Mołdawia, Czarnogóra i Albania, lecz żadne z tych przystąpień nie jest spodziewane przed 2030 rokiem.
Które europejskie kraje mogą wkrótce wstąpić do UE?
Najbardziej zaawansowane w procesie akcesyjnym są Czarnogóra i Albania spośród krajów Bałkanów Zachodnich. Ukraina i Mołdawia przyspieszyły reformy po uzyskaniu statusu kandydata w 2022 roku, lecz pełne członkostwo wymaga wielu lat dostosowań prawnych i instytucjonalnych. Komisja Europejska szacuje, że pierwsze nowe kraje mogłyby przystąpić do UE najwcześniej ok. 2030 roku, choć bardziej realistyczny termin to lata 30. XXI wieku.
Dlaczego Norwegia nie jest w UE, skoro jest krajem europejskim i zamożnym?
Norwegia dwukrotnie odrzuciła pełne członkostwo w UE w referendach: w 1972 i 1994 roku. Głównymi argumentami były obawy o utratę suwerenności w zarządzaniu bogatymi złożami ropy naftowej i gazu z Morza Północnego oraz kontroli nad strefami połowowymi. Norwegia jest jednak ściśle zintegrowana z UE poprzez Europejski Obszar Gospodarczy, co daje jej dostęp do jednolitego rynku. Norweskie prawo w dużym stopniu odpowiada prawu unijnemu, lecz Norwegia nie ma prawa głosu przy jego tworzeniu.
Czy Turcja kiedykolwiek przystąpi do UE?
Perspektywy członkostwa Turcji w UE są oceniane przez ekspertów jako bardzo odległe. Negocjacje akcesyjne są formalnie zamrożone od 2018 roku z powodu cofania reform demokratycznych i praworządności w Turcji. Parlament Europejski wielokrotnie wzywał do formalnego zawieszenia rozmów. Turcja pozostaje jednak ważnym partnerem strategicznym UE jako kraj NATO, duże państwo graniczne i uczestnik umowy o unii celnej z 1995 roku.
Czy Ukraina wstąpi do Unii Europejskiej?
Ukraina uzyskała status kandydata do UE w czerwcu 2022 roku, a rozmowy akcesyjne formalnie otwarto w czerwcu 2024 roku. Wstąpienie Ukrainy do UE jest realistycznym scenariuszem, lecz wymagającym wielu lat. Konieczne jest zakończenie konfliktu z Rosją, przeprowadzenie gruntownych reform instytucjonalnych, sądowniczych i antykorupcyjnych, a także rozwiązanie kwestii finansowania integracji dużego, słabszego gospodarczo kraju o powierzchni zbliżonej do Francji. Eksperci wskazują na horyzont 2030-2035 jako możliwy, ale nie pewny termin.
Czym różni się bycie poza UE od bycia poza strefą Schengen i strefą euro?
Strefa Schengen, strefa euro i Unia Europejska to trzy oddzielne, choć częściowo pokrywające się projekty integracyjne. Norwegia, Islandia, Szwajcaria i Liechtenstein nie są w UE, ale należą do strefy Schengen. Dania, Szwecja i Polska są w UE, lecz nie używają euro. Bułgaria i Rumunia są w UE, lecz dopiero ubiegają się o przystąpienie do strefy Schengen i euro. Wielka Brytania nigdy nie przystąpiła do Schengen ani euro, mimo bycia przez dekady w UE. Każdy z tych projektów ma własne kryteria i nie są one automatycznie ze sobą powiązane.